Watergang gegaan

In de Bleekhofstraat bevond zich ooit de Watergang.
Helaas hebben we er (nog) geen foto's van gevonden en ook de precieze locatie ervan is niet echt duidelijk.

Op een stadsplan daterend van net na WO II staat hij wel in de straatnamenlijst vermeld maar enkel "begin: Bleekhofstraat - einde: zonder uitgang".

Wat uit bovenstaande uitsnee wel duidelijk is, is dat de gang op de grens Antwerpen - Borgerhout lag.
De naam is dus niet gestolen want ondergronds loopt de Vuilbeek (Potvliet) die in minder milieubewuste tijden als loosplaats diende van de inmiddels verdwenen blekerij.

Meer informatie is dus altijd welkom.

Update 01-09-2011 : De Watergang zou in 1940 afgebroken zijn.

Plan: uit "Borgerhout 1836 -1936 / Floris Prims". Collectie Erwin

Vroeger was de aarde plat

Op 29 juli 1956 stond de Fabrique de Bougies De Roubaix, Oedenkoven & Co, oftwel kaarsenfabriek Den Bougie, voor de derde maal in haar bestaan in brand. Een kroniek van een aangekondigde dood, want de fabriek moest uiterlijk 31 december 1956 toch verdwijnen. Het versnelde dus slechts de komst van de Grote Platmakers, die het terrein voor heel even rust en ruimte gaven. Niet voor lang, want naar goede Borgerhoutse traditie werd de ene (kaarsen)fabriek ingeruild voor een andere (woon)fabriek.

Bovenste foto uit het boekje Beelden Uit Borgerhout (2002), onderste foto van Yves Lemmens (1995).

Onbestemde nopjes

We bevinden ons op de hoek van de Kroonstraat en de Bleekhofstraat:

"Deze gevelsculptuur dateert van 1866 en is een van de oudste Borgerhoutse beelden met een voorstelling van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen gekoppeld aan het type Maria Medeverlosseres. Het dubbelthema is zeker al van de 17de eeuw in gebruik maar zal voornamelijk medio 19de eeuw in Antwerpen (en regio) veel in gevelsculptuur toegepast worden.
De veelvuldig herschilderde sculptuur is dringend aan een competente conservatie- en restauratiebehandeling toe. Volgens Thyssen (1922, p 320) zou de mantel van Maria bezaaid zijn met een hermelijnmotief. Nu kun je enkel onbestemde nopjes zien."

Tekst van De Verbeelding, foto van mezelf.

Hetzelfde beeld, maar dan zeker een eeuw terug, zagen wij al eerder hier.

All animals are equal

Dat Borgerhout niet altijd het volgebouwde gebied is dat we vandaag kennen, zagen we hier al eerder, zowel op foto's als op kaarten. We gaan nog iets terug in de tijd en kijken naar een kaart van 1641, ghemeten by Mr Adriaen Verhaeghen en gekaerteert door Mr Peeter Stautaerts, gesworen lantmeters.

Ze toont een Pachthoff opt Loo, met huysinghe, hoff, boomgaert ende hooghlandt, die eertijds in Borgerhout lag. Enkele namen herkennen we nog: Het Laer, Pot-hoeckstrate, Bleeckstraete en Het Loo. Over de oorsprong van de namen Laer en Loo is men nog niet helemaal eens, maar het schijnt te maken hebben gehad met hoog en laag land, al dan niet met hout of een versterkte huisvesting.

Ook de oppervlakte van de gronden van de hier opgemeten hoeve is (mij alvast) niet helemaal bekend. De lantmeters plachten hun opmetingen in die tijd immers in roeden uit te drukken. Een oppervlaktemaat die niet meteen gestandaardiseerd kan worden genoemd.

Wat wel duidelijk is, is dat de ghemeynte van Borgerhaudt (bedoeld zijn waarschijnlijk de inwoners) het recht heeft de dieren op de gemene gronden Groot Laer en Klein Laer te laten grazen. Uitgezonderd de geiten...

Kaart gevonden in "Deurne en Borgerhout sedert de vroegste tijden tot heden", collectie bibliotheek vredegerecht

Bleak house

Bleak house is een beroemde roman van Charles Dickens die hij publiceerde in 1852/1853. Het verhaal speelt zich af in het Victoriaanse Engeland, en als er nog eens een nieuwe Nederlandse vertaling verschijnt zouden ze voor de omslag een foto van 'den Bleek' moeten gebruiken. Gewoon omdat de naam van het gebouw en het ding zelf zo mooi passen bij de sfeer van het boek. Het stond ongeveer op de plaats waar nu de Bleekhofstraat de Kroonstraat kruist.

Uit de collectie van Hendrik Roelandt.

Bloedige onlusten

De Fabrique de Bougies De Roubaix, Oedenkoven & Co, kortweg Den Bougie. De stem des volks weet wel raad met zo'n onmogelijk lange naam.

De fabriek was in 1893 het toneel van een uit de hand gelopen betoging voor het algemeen stemrecht. Op donderdag 20 april 1893 kopte de Gazet van Antwerpen dan ook: "Bloedige onlusten te Borgerhout. 5 Dooden, verscheidene gekwetsten".

Uit de collectie van Frank Cavens.

den bougie

Deze foto werd genomen rond de vorige eeuwwisseling.

We kijken binnen bij de kaarsenfabriek de Roubaix- Oedenkoven, beter bekend als 'den bougie'. Deze fabriek werd opgericht in 1853 door Adolphe Joseph de Roubaix, schoonbroer van burgemeester Oedenkoven.

Het lijkt een warme dag. Al zal het nog warmer worden...

Foto uit de collectie van Yves Lemmens

Den Bleek (3)

De vervallen achterkant van de blekerij. Eveneens getrokken in 1912. Nog maar eens vertellen dat deze blekerij haar water uit de Herentalse Vaart toegevoerd kreeg of dat hier de garens voor de kantwerksters gebleekt werden, zou je wellicht gaan vervelen.

Daarom gooien we het over een andere boeg. Na het bleken en spoelen werd het water afgevoerd langs de Vuilbeek (ook wel Potvliet genoemd). Zoals eerder gezegd was deze blekerij van vitaal belang voor de stad. Daarom was volgend spreekwoord bon ton in de 18e eeuw: Kant, Diamant en zijden draet Stellen Antwerpen in staet.

Foto uit 'Borgerhout in Oude Prentkaarten' uit de collectie van Ricky

Den bleek (2)

Dit is de ruïne van de hoofdgevel van de blekerij van Borgerhout. Deze blekerij was sinds 1699 één van de voornaamste economische instellingen in het Antwerpse. Er werd vlasdraad en linnen gebleekt voor binnen- en buitenlands gebruik - in water van de Herentalse Vaart.

Dit zicht werd vastgelegd in 1912. Net op tijd - want in de loop van de negentiende eeuw werd deze eeuwenoude blekerij voorbijgestreefd door moderne technieken en omgevormd tot wasserij. Tot ze uiteindelijk in 1914 werd afgebroken.

Foto uit de collectie van Hendrik Roelandt.

5 Uitgeblazen kaarsjes

De kaarsenfabriek de Roubaix-Oedenkoven (den Bougie) aan de huidige Bleekhofstraat. Op de onderste foto ziet u hoe het er op dezelfde plaats in 1995 uitzag (heel veel is er sindsdien niet veranderd).

Den Bougie is de geschiedenis ingegaan vanwege een bloedig onderdrukte staking voor het algemeen stemrecht aan het eind van de negentiende eeuw.

Op maandag 17 april 1893 kondigden de socialisten een algemene staking af, naar aanleiding van het op 11 april in de Kamer verworpen liberale wetsvoorstel voor algemeen stemrecht.

De volgende dag sloten gendarmes en burgerwacht het havenkwartier af. 3.000 Betogers stroomden in de richting van Borgerhout om ook het personeel van de kaarsenfabriek de Roubaix-Oedenkoven tot staking aan te zetten. Er braken rellen uit. Eerst schoot de politie met losse patronen, maar later werd het bevel gegeven om met scherp te schieten. Er vielen vijf doden en veel gewonden, onder wie vier ernstig die naar het Sint-Erasmusziekenhuis moesten worden gebracht. De volgende dag keurde de Kamer een katholiek compromisvoorstel goed: het algemeen stemrecht werd aanvaard, maar gemilderd door het meervoudig stemrecht.

De slachtoffers kregen een monument op het Schoonselhof.

Foto's uit de collectie van Yves Lemmens.

Den Bleek

Ingang van de vroegere Bleekhof, omstreeks 1910. De fotograaf stond op het huidige kruispunt van Kroonstraat en Bleekhofstraat. De Bleekhof was een garenblekerij die omstreeks 1700 was gebouwd op de gronden van de toen vervallen Stertingerhoeve. Zij betrok haar water vanuit de nabijgelegen Herentalsevaart.

Uit: "Waar is de tijd", nr 33 (1999). collectie André Decommere