Onze lieve Vrouw van Vlaanderen: tweede deel

In het eerste deel over de Onze Lieve Vrouw op de hoek van de Lanteernhofstraat en Luchtvaartstraat stond een beschrijving van het kapelletje. Het werd geschreven door Ferdi Van de Vijver. Het beeld heeft zijn eigen 'Beeldenstorm' meegemaakt. Kuno Van Eynde, eigenaar van de grond, deed toentertijd het relaas ervan in buurtkrantje ’tVliegerke. 

“Op 23 april 1982 werd het beeldje in twee gebroken door een onbekende - in het bijzijn van mijzelf en een gebuur!  De dader kon ontkomen met zijn brommer; mijn buurman kon hem nog bij de slip van zijn vest vastgrijpen, maar hij kon hem niet houden en weg was de schuldige. Op 20 augustus werd het geplakte beeld teruggeplaatst. Het litteken is nog steeds te zien. (…)

In april 1995 werd de muur, de nissen en het beeld afgespoten en bewerkt met een waterwerend middel, met als bijkomend gevolg dat de voeg nog meer zichtbaar werd. (…) Twee restaurateurs werden erbij gehaald om de mogelijkheid te onderzoeken hoe de voeg kon weggewerkt worden en of het beeld kon geschilderd worden. Dit laatste is wel mogelijk maar dan moet het beeld alle jaren een beurt krijgen. Komt daarbij nog dat het werkstuk zijn patina zou verliezen, wat natuurlijk niet wenselijk is. Met te schilderen zou trouwens de voeg toch terugkomen. Dus maar niet schilderen.” 

Op dit moment staat het huis leeg. Het is niet duidelijk wat de toekomstige eigenaar met dit kapelletje gaat doen. Maar het zou erg jammer zijn moest het verdwijnen. 

Titel = lied

Onze lieve Vrouw van Vlaanderen: eerste deel

Enige tijd terug overleed Louisa De Naeyer, weduwe van Kuno Van Eynde. De familie Van Eynde - De Naeyer woonde in de Lanteernhofstraat 44. "In 1960 hadden Kuno en Louisa een hoekje van hun voortuintje vrij gemaakt om er een Mariabeeld te plaatsen. De buurt was toen een jonge wijk met kinderrijke gezinnen. Ook de Hemelse moeder moest en zou daar haar plaatsje krijgen. Het werd teder en vroom neergeschreven op het muurtje: Geen moeder als de lieve vrouwe voor onze gezinnen."

Deze info en volgende beschrijving halen we uit het “heemkundig handboek” van 1972 en werd nog geschreven door Ferdi Van de Vijver: “In het voorhofje met origineel muurtje met glastegels, naar ontwerp van architect Rijken, staat het O. L. Vrouwbeeld met Jezuskindje. Beeld gekapt in witte steen door beeldhouwer Remi Vermeylen. Het werd op 1 mei 1960 ingewijd door wijlen pastoor Theysen en ingehuldigd door burgemeester A. Sledsen. Beeld geplaatst door K.W.B. Sint Jozef Deurne en betaald door de geburen die ook hielpen bij het aanbrengen van bouwstenen en het metselwerk.”

Beeldhouwer Remi Vermeylen woonde vroeger ook nog in deze straat, in het nummer 58. Hij ontwierp ook de herdenkingsplaten over het Lanteernhof en over Hendrik Conscience aan het huis van Jef Coenen in de Boekenberglei.

Het kapelletje zou een opfrissingsbeurt best kunnen gebruiken.

 Titel = lied

Used products

Nog een toevoeging aan de hele rij Mariabeeldjes die we op deze blog in kaart brachten, want deze ontbrak nog. Maria op de hoek Hogeweg/Turnhoutsebaan.

Onder Maria is sinds vorig jaar of zo een soort van tweedehandswinkel gevestigd waardoor het lijkt alsof Maria in de aanbieding is.

Dit appartementenblok is ergens in de jaren '60 gebouwd, vroeger zag het er daar ZO uit.

A Moveable Feast

Crisis in bestuurskringen, vanwege radicaliserende jongeren die zich vrijwillig in Syrië laten doodschieten. Religieus fundamentalisme is hot, terwijl het tegelijk bij de lokale folklore hoort. Ik bedoel: tot voor kort was Borgerhout 100% katholiek. 

Zo'n plaatje als hierboven - jongetjes in jurken die een beeld aanbidden - dat was nog niet zo lang geleden normaal, maar we pikken het niet als het nu een andere religieuze held betreft. En ooit gehoord van Zoeaven?

Vanuit seculier oogpunt is het positief dat het beeld dat op de bovenste foto aanbeden werd verdwenen is. Tenminste: ik kan het niet meer vinden. Het naambordje op de oude foto zegt Jan De Laetstraat en de onderste foto is gebaseerd op het metselwerk van het huis rechts ernaast. 

Het beeld zal dus gehangen hebben aan dat grijs-betegelde huis in het midden van de foto. Maar het pand is grondig vermassacreerd en het beeld verdwenen.

Een opluchting voor de instanties.

PS. het lijkt me een verplaatsbaar altaar te zijn, misschien heeft het iets te maken met de jubelstoet van 1926?

bovenste foto uit de collecte van Hendrik Roelandt, titel = Ernest Hemingway

Respect voor A(gnes)

De heilige Sint Agnes had een moeilijke jeugd, ik beschreef die eerder HIER. Haar beeld is dan ook niet voor niets vereeuwigd. De onderste foto was op deze blog al eerder te zien, en ik zet hem hier in herhaling voor de context. Want de bovenste foto is natuurlijk het beeld dat u ook op het onderste plaatje ziet.

Een versteend voorbeeld voor de studerende jeugd.

beide foto's zijn te koop bij postzegelhandel De Beul

Van de hand

Nieuwe ontwikkelingen rond het pand op de hoek van de Appelstraat en de Oudstrijdersstraat, dat huis met dat prachtige Mariabeeld. Het staat te koop. Er had zich op deze blog al iemand gemeld die interesse had, dus ik neem aan dat het goed komt.

Voor anderen die geïnteresseerd zouden zijn: de verkoop verloopt via de Partimoniumdiensten en het uitvoerige fiche staat HIER. Uit de hand te koop bij hoger opbod. De bezichtigingen gaan door op vrijdag 01/02/2013 en vrijdag 15/02/2013 telkens tussen 14u00 en 15u00.

Maria op 36

Ik had er even geen aandacht meer voor, voor de Mariabeeldjes in Borgerhout. Het was me gewoon even ontschoten. Ik moest er pas weer aan denken toen ik deze zag, op deze blog nog niet gedocumenteerd:  het beeldje in de Schoenstraat. Ongeveer recht tegenover haar grotere evenknie.

De gezaghebbende website laat het even afweten, maar desondanks denk ik dat dit zo'n typisch jaren 1950 of 1960 beeldje is, de tijd van de laatste oprispingen van het volksgeloof.

Kleintje

Vandaag is Jezus jarig. Vandaar dit plaatje. Een kleintje Jezus, gezien boven een voordeur aan de Berchemlei.

Ik las er ooit iets over op de site van De Verbeelding(.be), maar die site schijnt niet meer te bestaan. Ik kan er dus even geen achtergrondinformatie over verschaffen. 

Fijne kerstdagen, desondanks.

T.B. 226

De afkorting T.B. onder de foto betekent waarschijnlijk Turnhoutsebaan. En omdat er verder staat Toegang tot de klassen zal dit een foto zijn van de school die nu op nummer 226 gevestigd is, Instituut Maris Stella - Sint Agnes (website)

Er staat ook een jaartal bij, 1952. En er hangt een indrukwekkend Mariabeeld boven de deur. Hangt dat er nog?

foto uit de collectie van Hendrik Roelandt

Jezus is koning in deze woning

Van Xavier Van Mol ontvingen we 5 schitterende foto's van versierde Mariabeelden in Borgerhout, en dit is de vijfde uit die reeks. Deel vier stond hier.

Sint Janstraat nummer 15, een huis dat al vaker op deze blog te zien was. Daar woonde ook de fotograaf, Emile Van Mol. Zijn huis is versierd met inspirerende teksten: Dit huis behoort aan 't H. Hart, Jezus is koning in deze woning, Dit huis is Jezus toegewijd en H. Hart bescherm onze woning.

De vorige foto's dateerden uit 1924, deze is volgens het onderschrift van twee jaar eerder: Versiering van 't H. Hart van Jezus in de huizen ter gelegenheid van 't Hart te Borgerhout op 5/6/22.

Zoals ik al zei: dit huis zagen we eerder. In een soortgelijke versiering hier, en daarnaast was er ooit wat te doen over het Mariabeeld aan dit huis. Dat hing er vroeger wel, nu niet meer. Net als het hoofd van Carnot hebben we het gelokaliseerd, en hopelijk kan het ooit teruggeplaatst worden.

foto uit de collectie van Xavier Van Mol

Wees gegroet

Deeltje vier in de reeks versierde Borgerhoutse Mariabeelden op 18 augustus 1924. In deel 3 zaten we nog op de hoek van de Gravinstraat en de Turnhoutsebaan, nu zijn we in de Prins Leopoldstraat.

Niet meer te herkennen wegens verdwenen, maar dat maakt de waarde van deze foto natuurlijk alleen maar groter. Hoewel ik zelf niet gelovig ben kan ik volksdevotie als verschijnsel zeer waarderen. Helemaal als het een unieke foto als deze betreft. Wees gegroet, zou ik zeggen.

uit de collectie van Xavier Van Mol
update: historische toevoeging door Gaston Van Bulck:
Hans,
A. Thyssen vermeldde dit Mariabeeld in de Leopoldstraat zowel in 1902 als in 1922. In het kort in A. THYSSEN, Antwerpen vermaard door den eeredienst van Maria, Antwerpen,1902, blz.381.
Wat uitgebreider in A. THYSSEN, Antwerpen vermaard door den eeredienst van Maria, Antwerpen,1922, blz.318.Dit gevelbeeld met baldakijn en lantaarn, nog in 1924 versierd naar volkse traditie, is een treffend voorbeeld van de Mariale devotie in Groot-Antwerpen.
Beste groeten,
Gaston Van Bulck

Linnen artikelen/wollen artikelen

Terug naar 18 augustus 1924, deze foto hoort bij de reeks versierde Mariabeelden zoals we die al eerder zagen in de Sint-Marcusstraat en de Blijde Inkomststraat.

Volgens het onderschrift is dit plaatje geschoten in de Gravinstraat. Dit Mariabeeld is er nu niet meer. Het huis ook niet meer trouwens. Ik weet zelfs niet waar deze foto precies genomen is, op de hoek met de Turnhoutsebaan of de hoek met de Sint-Lucasstraat.

Het is een winkelpand, zoveel is zeker. Linnen artikelen en wollen artikelen staat er op de gevel. Boven de deur staat Huis Van [onleesbaar] Leemans. Het eerste deel van de naam is niet te lezen omdat de versiering er voor hangt. Een huisnummer kan ik niet vinden.

Er hangt tegenwoordig nog wel een Mariabeeld in de Gravinstraat, maar dat is duidelijk een heel andere Maria.

foto uit de collectie van Xavier Van Mol

Update: gevonden! Want stond al eerder op deze blog: HIER. Met dank aan Gaston Van Bulck

We benne op de wereld om mekaar te hellepe, niewaar

Het interactieve deel van zo'n weblog over Borgerhout is eigenlijk het leukst. Hoe gaat dat in de praktijk? Xavier Van Mol stuurt mij een schitterende oude foto van een Mariabeeld in de Blijde Inkomststraat. Ik weet eigenlijk niet zo goed wat het precies moet voorstellen, maar interpreteer het als een kapel. Geert Janssens reageert met een correctie, ik plaats een update, en krijg als kers op de taart een mail van Gaston Van Bulck:

Hans,

In bijlage vindt u een scan uit het boek:THYSSEN A. Antwerpen vermaard door den Eeredienst van Maria. Geschiedkundige Aanmerkingen over de 500 Mariabeelden in de straten der stad Antwerpen, 1922, blz. 317. Aug. Thyssen was onderpastoor in de Sint-Antoniuskerk in Antwerpen.

In zijn boek wordt het O.-L.-Vrouwbeeld in de Blijde Inkomststraat dus vermeld. In de eerste uitgave van zijn boek, verschenen in 1902, werd het nog niet vermeld. We mogen dus aannemen dat het beeld dateert uit de periode 1902-1922.Van Geert Janssens, de nieuwe voorzitter van de heemkundige kring Gitschotelbuurschap Borgerhout, vernam u reeds dat het beeld boven de zij-ingang van de school stond.

Voor zover ik weet is dit de eerste foto die ervan aan het licht komt. In de web-site "De verbeelding van "Kruis en Beeld" staat het beeld niet vermeld. Men zal er dus ook geen foto van hebben .Een prachtige melding van de heer Van Mol!

Gaston Van Bulck

En toen moest ik denken aan die oude Nederlandse televisieserie 't Schaep met de 5 pooten (1969), en met name dat ene liedje: We benne op de wereld om mekaar om mekaar om mekaar om mekaar/Te hellepe niewaar.

Versiering

Versiering van het OL Vrouwenbeeld der Blijde Inkomststraat staat er onder de foto. Nooit geweten dat er ooit een kapel was in die straat. Dit plaatje hoort bij de foto die ik van de week postte, van het Mariabeeld op de hoek van de Sint-Marcusstraat en de Tabernakelstraat. Daar stond een datum onder: 18 augustus 1924. Die staat hier niet bij, maar ik ga er van uit dat de foto op dezelfde dag is genomen.

Uit de collectie van Xavier Van Mol

Update: dit is geen kapel, maar de zij-ingang van het pensionnat des soeurs de Notre Dame. Met dank aan Geert Janssens.

Sentiment

Ik ben in deze kolommen wel eens gemeend dan wel cynisch aan het zeveren over dat vroeger alles beter was, maar geef toe: wat is het mooiste beeld van de hoek Tabernakelstraat/Sint-Marcusstraat, dat van 1924 of van 2012?

Over het Mariabeeld had ik het al eerder (hier), en over de context van de bovenste foto citeer ik de bron:

Dag Hans

Nog wat interessant materiaal met religieuze volksrituelen. Op de volgende foto's, enkele voorbeelden hoe de eigenaars van huizen met een Mariabeeld samen met het buurtcomité, die hun gevel versierden voor processies in de Meimand of ter gelegenheid v/h H. Hartfeest, in Juni. Alle foto's werden destijds door mijn vader gemaakt op glasplaat, toen er nog geen celluloidfilms bestonden.

Met vriendelijke groeten

Xavier Van Mol

U leest het goed, er is nog meer van dit soort fraais. En het kom er allemaal aan, maar ik ga het spreiden in het kader van de Vastentijd.

Quand les zosiaux chantent dans le bois

Mijn iconografische kennis is een beetje verroest, maar als ik het me goed herinner stelt dat vogelfiguur Sint-Jan de Evangelist voor. Inderdaad: de man die de naam gaf aan de kerk die hier in de buurt beter bekend staat als Peperbus.

Het beeld stond op een van de hoeken van die kerk, maar het is al een hele tijd terug weggehaald wegens neerstortingsgevaar (en dat voor een vogel!). Maar hier staat hij er nog, en zijn lied gaat in de richting van het nog redelijk maagdelijke extra-muros.

foto uit de collectie van Frank Cavens, titel = Urbanus.

't Lanteerke

Vandaag slaan we twee vliegen in één klap: een verdwenen café frituur én een verdwenen heiligenbeeld. Zoveel verdwenen geluk hebben we doorgaans niet op een foto.

De locatie is de hoek 's-Herenstraat met de De Winterstraat. Het café frituur heette 't Lanteerke, en van het Mariabeeld weet ik helemaal niets. Maar u misschien wel.

De bovenste foto werd genomen in 1980, de onderste afgelopen week. Er stond een hele grote auto heel erg vervelend geparkeerd zodat een 1:1 foto niet helemaal mogelijk was.

bovenste foto © Agentschap Onroerend Erfgoed

Update: ik was er van uit gegaan dat 't Lanteerke een café was, maar het blijkt een frituur te zijn geweest. Uitbater was Roger Schauvlieghe (juiste spelling niet zeker)

Moeder Gods

Ooit had ik me voorgenomen om ALLE heiligenbeeldjes van Borgerhout op deze blog te zetten. Een voornemen dat - zoals dat gaat met voornemens - ergens onderweg gestrand is. Met de beeldjes van intra muros ben ik nochtans een eind gekomen. Tijd om bij het begin van dit nieuwe jaar extra muros eens aan te pakken.

Dit beeldje vindt u in de Joe Englishstraat, aan het huis nummer 23. Ik citeer de website De Verbeelding:

Tussen de eerste en tweede verdieping naast de inkomdeur van dit rijhuis werd een 20ste-eeuws beeld van Onze-Lieve-Vrouw met Kind als 'Moeder Gods' geplaatst.Maria draagt een opgezet aureool.

Redelijk summier dus. Lezers die iets weten over bijvoorbeeld de maker mogen zich melden.

Onpare kant

Toen en nu: de onpare kant van de Groenstraat, gezien vanaf de Helmstraat richting OLV ter Sneeuw. Bovenste foto 1980, onderste 2012. Het hoekpand was toen - denk ik - een tabakswinkel, gezien de reclame voor St. Michel.

(voor de jongere lezers: de Groene Michel is legendarisch bij de oudere roker. Geschiedenis in het kort: ontstaan in 1885 onder het Brusselse stadhuis, waar patroonheilige Sint-Michiel op het dak waakte over de inwoners - vandaar de naam van de sigaretten. Félicien Gosset opende er een tabakswinkeltje en bracht zijn huismerk met een stootkar door de Brusselse straten aan de man. Voorgerolde sigaretten waren in die tijd nog een voorrecht van de betere kringen. Gosset introduceerde de eerste goedkopere versie die daarom altijd de geuzentitel 'sigaret voor het volk' bleef dragen).

Tegenwoordig zit er een financiële instelling, en die zijn nog slechter voor de mens dan tabak, zoals iedereen inmiddels weet.

Aan de gevel van het hoekpand hangt Onze-Lieve-Vrouw met Kind, een creatie van Jaak Clerens (schreef ik al eerder over: hier).

bovenste foto: © Agentschap Onroerend Erfgoed

Cérès

Op de hoek van de Florastraat en de Ceresstraat is een lege nis te zien. Hierin zal vroeger ongetwijfeld ooit een Mariabeeld hebben gestaan. Maar dat is weg (zie ook: Kattenberg/Moorkensplein) dus hier houdt het verhaal op.

Kan ik het verder even hebben over de Ceresstraat, een kort straatje dat op deze blog debuteert. Volgens Prims (1936) heette deze straat daarvoor Kalfstraat maar werd het herdoopt in verband met de "Land- en Tuinbouwmaatschappij die voor Borgerhout in deze jaren (= rond 1885) van de hovernierderij van zoveel betekenis was (vgl. Florastraat)."

Ceres is een figuur uit de Romeinse religie. Ze was de godin van de akkerbouw en in het bijzonder van het graan. Op het straatnaambordje wordt nog de Franse spelling gehanteerd, met accent aigu en accent grave. Mocht BDW volgend jaar burgemeester worden zal het waarschijnlijk - in navolging van Maria - uit het straatbeeld verdwijnen.