À travers les Flandres

Borgerhout, 1912. Dit is Den Bleek, de blekerij die allang verdwenen is. Deze foto werd genomen vlak voor de afbraak.

Let vooral op dat jongetje rechtsvoor met het koetsje en een meisje erin, dat vind ik nou schattig. Speciaal voor hen heeft Den Bleek op deze blog vanaf nu een eigen label. Voor al uw Bleekfoto's: klik HIER.

(foto uit de collectie van Geert Janssens)

Den Bleker

Deze foto is niet uit Borgerhout maar van de Stuivenbergwijk. Alleen de reus kwam uit Borgerhout. Hij noemt 'Den Bleker' en was gemaakt door het toenmalige buurthuis  Den Bleek in de kroonstraat. Zijn twee begeleiders moeten ook Borgeroutenaars geweest zijn.


Op de kar zit een groepje muzikanten van Tmuzertje (opvolger van Canzone) toen ook in Borgerhout gevestigd.

tekst en foto: Chris Moens

Ruines

Het is niet zo'n gezellige foto, en daarom contrasteert het zo lekker met het gezellige onderschrift: Ruines Fabriek van Wood - achteraan ons kerktorentje (1915).

 

De fabriek van William Wood was één van de iconen van het oude Borgerhout (lees ook hier), en werd vernield in de Eerste Wereldoorlog. 'Ons kerktorentje' op de achtergrond is de kerk van het Heilig Hart aan de Te Boelaerlei.

 

Nu zit ik even met een administratief probleem: de label-indeling op deze blog is per straat, en ik kan aan deze foto geen straat koppelen. En omdat Den Bougie en Den Bleek ook een eigen ingang hebben krijgt de fabriek van William Wood er ook een: klik.

 

uit de collectie van Hendrik Roelandt

Over Fiel de Kwezel, Trees Troezel, Net van de Toon, Jefke met zijn bier, den Bliek en miss Borgerhout (o.a.)

(deze schitterende foto + onderstaande tekst viel in onze mailbox. veel lettertjes, maar het is een prachtig verhaal en ik wil het u niet onthouden. door Armand Berré)

Beste,

Proficiat voor die website over borgerhout. Ik ben in '30 in borgerhout geboren en mijn grootmoeder (Petje) had een staminee in de Franselei, vlak over de poort van de kazerne van de Genie. Ik heb een foto van in '23, met in de open deur van die staminee een paar soldaten, mijn vader en moeder, mijn grootmoeder, mijn moeder's zuster en mijn zuster Julia (toen 5 jaar en later getrouwt met John Lundström (wiki)). En tot slot een relaas van Mr Gustaaf Luyten, met de bijnamen van toenmalige bewoners van de Franselei.

Mijn grootouders langs moeder's zijde hebben lang in de Franse lei gewoond in Borgerhout, aan ‘t Foorplein, recht over de Kazerne van de Genie. Dat alles is nu verdwenen, afgebroken en veranderd in één grote verkeerswisselaar als onderdeel van de Kleine Ring rond Antwerpen. Ze hielden er café en later zijn ze verhuisd naar enkele huizen verder in dezelfde straat. Het was een zeer volkse buurt, enigszins geïsoleerd van de rest van Borgerhout omdat ze buiten de Centers lag (de verhoogde spoorweg berm die van de Dam via de Ooststatie naar de Middenstatie loopt en met Kalmthouts duinenzand gebouwd werd).

Achter de Kazerne en de Franse lei lagen de vesten, een grote en diepe watermassa, overblijfsel van vroegere versterkingen rond Antwerpen. De huidige autostrade-ring loopt vanaf Sportpaleis tot aan de Kennedy tunnel over de bodem van deze vesten.

Mijn zuster Julia was een bezeten genealoge. Via een foto in de Volksgazet van de oude Borgerhoutse buurt slaagde zij erin, met de medewerking van ons Kokkelineke (bijnaam van tante Caroline, zuster van mijn moeder, uit Lint), een zekere Gustaaf Luyten, Plantin en Moretuslei 65, Antwerpen op die foto te identifiëren. Die man werd prompt gekontakteerd en bleek een excellent geheugen te hebben. Het volgend relaas was het resultaat : (brief van Mr Luyten):

"Ik ben afkomstig van de Roosendaalstraat (één der voornaamste straten destijds van de Franse lei). Ik heb uw Tante Julie en echtgenoot en Maria en haar man de Jos (ook wel Piet Zout genoemd) gekend alsook hun zoon Fonne. Uw tante Julie woonde boven het café "bij Gusta van de Bar" ook "lokaal de reisduif" genoemd en mijn ouders en ikzelf woonden er juist over.
Piet Zout (ik weet dat hij Jos met zijn voornaam genoemd werd maar zijn achternaam ben ik vergeten) en zijn vrouw Maria Van Dijck en zoon(t)je (het zal nu reeds een hele zoon zijn) hebben nog een tijdlang in hetzelfde huis gewoond waar wij woonden.

Ik heb de Franse lei van boven tot onder gekend. Bij mijn ouders thuis was het de "zoeten inval" van al de geburen, en mijn vader "jef Klotneus" was wijd en zijd bekend. Mijn moeder was vriendin van Leonie Van de Scheut (ook Leonie de vloekster of soms wel "vloekendepoep" genaamd). Ik heb Leonie gekend als het beste mens dat ooit aan de Franselei gewoond heeft.

Ik heb nog enkele oude foto's waar menige volksvrouw opstaat nl. Leonie Van de scheut, Zwarte Lot, Trien van den Dop, Gusta en Jan van de Bar, Lange Leonie, Net van de Toon, de Kop van 't Regenwater, mijn eigen vader Jef Klotneus, en mijn moeder. Ook de foto van mijn zuster toe ze "miss Borgerhout" was, is in de Terugkijkspiegel verschenen.

De meeste figuren : Rommel in de Trommel, Peer Jennes, de Kop van 'tRegenwater, Fiel (filomene) de Kwezel, manke Fien, Mie Vod, JefkeTerhard (Tarara), den Urla, kromme Mie, de zatten Dikke, zatte Lies en zatte Pier, Trees Troezel, Zwarte Kornelia, Jefke met zijn bier, de Neusen zijn vrouw Wanne, Tantje (Coralie) met haar formidabel achterwerk, Madame Latour, Madame Tratsord, Mieke van 't Hoekske, Lie van de Steek, Maria Judith, Varkens Sus, den Bliek.. en nog meer. Ik heb ze allemaal gekend. Ik heb een kort relaas van wat wij ervan herinneren aan Kd Alfons Dirix van Volksgazet gegeven.

Het was destijds een wijk van arme mensen en krotwoningen; maar ze waren solidair en elkaar behulpzaam. Leonie de Vloekster was het beste mens.Zij waste en plaste voor zieke buurvrouwen, ging met ons naar de school als we slagen van de meester kregen... en beloofde grif de meester haar pollevie van haar schoen op zijn bakkes te slagen als hij dat jonk (ikzelf) nog durfde aanraken. Ik was nl. bij de zeer vrome schoolmeester een ketter geworden omdat ik in de klas de vinger had opgestoken en verklaard heb dat mijn zuster schoner was dan de heilige maagd omdat ze miss Borgerhout was en de Heilige Maagd niet.. Ik was toen wel fier op de verkiezing van mijn zuster..."

Tot daar het relaas van Mr Luyten in 1975. Hij was toen 55 jaar.

Chocolat Martougin Anvers

Nadat Den Bougie en Den Bleek al een eigen ingangetje op deze blog hadden gekregen, is het nu de beurt aan een van die andere Beroemde Borgerhoutse Fabrieken: Martougin. Over deze chocoladefabriek op de hoek van de Helmstraat en de Schapenstraat was hier al vaker wat te lezen, en het staat nu dus keurig gegroepeerd: tast toe!

(plaatje uit de collectie van Hendrik Roelandt)

Zomerbar: een ooggetuigeverslag

Als je in putteke oud-Borgerhout woont, zeg maar in het gedeelte binnen Bar Leon – Plaza Real – Café Mombasa, in de volksmond ook wel de Hoosemansdriehoek genoemd, en je bent toe aan wat vakantiegevoel, hoef je niet ver weg te trekken. De Boelaer zomerbar in het gelijknamige park geef de stedelingen van intra muros een bevrijdend gevoel van rust en ontspanning in het groen van de buiten. Onze hoofdredacteur kwam het voorbije weekeinde afgezakt en zag dat het goed was.

En zo gebeurde het vroeger ook. De stadslui zochten op warme zomerdagen vertier in de herbergen rondom de stad zoals de Gitschotel of iets verder weg Den Exter. Schrijver en beroemde Borgerhoutenaar Hendrik Conscience bleek een vaste bezoeker te zijn van Den Exter. Heemkundige Ludo Peeters van Turninum hierover: “Hier dronk hij met zijn vrienden de dubbele Seef.” Dat Seefbier wordt nu ook geschonken in de zomerbar.  

“Boelaer zomerbar”: zaterdagen en zondagen van augustus, van 11 u tot zonsondergang. Tip voor het organiserend buurtcomité van de Karel van den Oeverstraat. Onze hoofdredacteur kan heel mooi plaatjes draaien. Hij heeft een uitgebreide collectie vinylplaten.

In de kleine winst

Terug naar vroeger, toen een buurtwinkel op de hoek nog normaal was. Dit is de De Leescorfstraat, op de hoek met de Van Hersteenstraat. Toendertijd was daar een kruideniershandel - De Backer-Geerts- genaamd In de kleine winst.

De De Leescorfstraat kwam een half jaar geleden in het nieuws vanwege een wietplantage, maar deze foto is van voor dat verschijnsel. Anders had de winkel wel In de grote winst geheten (of: In de kleine wiet).

Ik weet niet van wanneer deze foto dateert, het is er een uit een reeks die me zonder veel commentaar werd toegemaild ("Naar aanleiding van het fotoboek "Herinneringen aan de tijd van toen en de oorsprong van Dienstencentrum den Bleek" mail ik u enkele foto's door.")

Met dank aan Albert, dus.

'k plantte ne keer patatten

Er was een tijd waarin er geen autostrades waren. Toen kwam den Duits en dat bleek zo'n slecht idee nog niet, ook niet nadat gebleken dat den Duits wel slecht was. Den automobiel vroeg en kreeg zijn plaats en dat doet hij nog.

Hier zien we een spadesteek die uiteindelijk zal leiden tot de aanleg van de E313 tussen Antwerpen en Luik. Neem vooral ook een kijkje op de geschiedenis van die weg: hierzo met meer foto's en accidenten en inhuldigingen.

Ter situering in de tijd: 1956 of daaromtrent.

Uit de collectie van Robert Tilkin

Titel = liedje

De verwoesting

Gelezen en overgetypt:

"Er was (...) de blekerij van Borgerhout. Zij was in 1699 door een groep rijke Antwerpenaars opgericht op de gronden die eertijds toebehoord hadden aan 'het Goed van Stertinger' of het Steringerhof dat sinds de verwoesting van 1579 niet meer herbouwd was. Die gronden lagen aan de noordzijde van de Herentalse Vaart of de huidige Plantijn en Moretuslei, recht tegenover de Kroonstraat en besloegen een oppervlakte van vier hectaren. De blekerij is blijven bestaan tot aan de eerste wereldoorlog".

De foto's dateren uit 1913, een hele reeks staat onder het label Den Bleek.

tekst:'Borgerhout onder Deurne' door Oscar Verschroeven (1989), foto's uit de collectie van Hendrik Roelandt

Een goed begin is half afgewerkt (2)

'MONTENSSTRAAT (BORGERHOUT) WORDT BREDER EN GROENER - Het in de Montensstraat alsmaar toenemend verkeer bracht het gemeentebestuur tot de beslissing om (door een BPA nr. 40) deze straat te verbreden. Aangezien reeds lang de even kant van die straat een aantal eigendommen werden aangekocht door de gemeente , zal het langs die zijde zijn dat deze belangrijke verkeersader wordt verbreed. Zulks kan des te beter gebeuren aangezien de Rijksmiddelbare School de nieuw voorgestelde rooilijn eerbiedigde bij de opbouw. Het BPA 40 voorziet een totaal nieuwe inplanting met inachtname van de nodige groenruimte. Derhalve werd het door de gemeenteraad goedgekeurd en zal het worden onderworpen aan de koninklijke goedkeuring.'

Ik kan mij vergissen, maar ik denk dat de Montensstraat in 2011 (foto 2) even breed is als in 1976...
Duchtig afgebroken is er wel. De huizen zichtbaar op foto 1 zijn vervangen door de Residenties Den Bleek en Sterlingen van het O.C.M.W. (Wat, geen Bougie?!)

Tekst en foto 1: Het Nieuwsblad augustus 1976. Foto 2: Erwin

Hoofdingang

De hoofdingang van Den Bleek, 1912. Een foto van hetzelfde stukje maar dan van wat verder af was ooit het eerste plaatje van de blekerij dat op deze blog verscheen.

Dit was het zicht recht tegenover de Kroonstraat, op de hoek met de Bleekhofstraat. Op de foto is duidelijk te zien dat de jaren van voorspoed voorbij zijn.

Foto uit de collectie van Hendrik Roelandt.

Vuil manieren

Voor de verandering gaan we het vandaag hebben over sluikstort en andere vieze dinges van vroeger, in plaats van over die van tegenwoordig.

De open goot aan de Kroonstraat moest het afvalwater van Den Bleek (foto), gelegen aan het einde van die straat tegen de toenmalige Herentalse Vaart, afvoeren naar de open goot van de Turnhoutsebaan. Geregeld - zeg maar vaak - moest ze uitgediept en van modder worden ontdaan.

In die tijd waren de wegen in Borgerhout voortdurend belemmerd door allerlei huishoudelijk afval, en door het drukke verkeer van en naar de blekerij werd er allerlei troep in de goot geduwd. De open goot van de hoofdstraat mondde uit in de Vuilbeek aan de grens met Antwerpen en moest o.a. het slachtafval van de beenhouwers afvoeren. Het afval bleef zich opstapelen voor de brug omdat tralies het vuil tegenhielden.

De stank schijnt neusverdovend te zijn geweest.

Bron: Borgerhout onder Deurne (1989), door Oscar Verschroeven, foto uit de collectie van Geert Janssens.

Bleak house

Bleak house is een beroemde roman van Charles Dickens die hij publiceerde in 1852/1853. Het verhaal speelt zich af in het Victoriaanse Engeland, en als er nog eens een nieuwe Nederlandse vertaling verschijnt zouden ze voor de omslag een foto van 'den Bleek' moeten gebruiken. Gewoon omdat de naam van het gebouw en het ding zelf zo mooi passen bij de sfeer van het boek. Het stond ongeveer op de plaats waar nu de Bleekhofstraat de Kroonstraat kruist.

Uit de collectie van Hendrik Roelandt.

Den Bleek (3)

De vervallen achterkant van de blekerij. Eveneens getrokken in 1912. Nog maar eens vertellen dat deze blekerij haar water uit de Herentalse Vaart toegevoerd kreeg of dat hier de garens voor de kantwerksters gebleekt werden, zou je wellicht gaan vervelen.

Daarom gooien we het over een andere boeg. Na het bleken en spoelen werd het water afgevoerd langs de Vuilbeek (ook wel Potvliet genoemd). Zoals eerder gezegd was deze blekerij van vitaal belang voor de stad. Daarom was volgend spreekwoord bon ton in de 18e eeuw: Kant, Diamant en zijden draet Stellen Antwerpen in staet.

Foto uit 'Borgerhout in Oude Prentkaarten' uit de collectie van Ricky

Den bleek (2)

Dit is de ruïne van de hoofdgevel van de blekerij van Borgerhout. Deze blekerij was sinds 1699 één van de voornaamste economische instellingen in het Antwerpse. Er werd vlasdraad en linnen gebleekt voor binnen- en buitenlands gebruik - in water van de Herentalse Vaart.

Dit zicht werd vastgelegd in 1912. Net op tijd - want in de loop van de negentiende eeuw werd deze eeuwenoude blekerij voorbijgestreefd door moderne technieken en omgevormd tot wasserij. Tot ze uiteindelijk in 1914 werd afgebroken.

Foto uit de collectie van Hendrik Roelandt.

Den Bleek

Ingang van de vroegere Bleekhof, omstreeks 1910. De fotograaf stond op het huidige kruispunt van Kroonstraat en Bleekhofstraat. De Bleekhof was een garenblekerij die omstreeks 1700 was gebouwd op de gronden van de toen vervallen Stertingerhoeve. Zij betrok haar water vanuit de nabijgelegen Herentalsevaart.

Uit: "Waar is de tijd", nr 33 (1999). collectie André Decommere

Avondmarkt

Stel dat je wat beu gekeken raakt op ‘Thuis’. Dat het je niet meer boeit hoe Frank Bomans Rosa Verbeeck bezwangert, waarna plots blijkt dat Rosa zijn dochter is die hij kreeg voordat hij omgebouwd werd tot man en hij nog als Francine Bomans door het leven stapte na een one night stand met Waldek Kosinski en die hij ter adoptie had afgestaan aan Jan Van den Bossche van 'Familie', die naderhand een 'alien'  bleek te zijn die achtergelaten was op Aarde na een noodlanding van het ruimteschip 'Enterprise' van 'Star Trek' bij een doortocht in het Alfa-kwadrant. Dan kan je morgenavond in plaats van voor je tv te liggen gezellig over de markt van de Gitschotellei gaan kuieren. Uitzonderlijk van 16 tot 22 u.

Nieuwe groeten

Ik heb het ooit in deze kolommen al eens gevraagd: of er nog postkaarten met 'groeten uit Borgerhout' gemaakt werden. Dat bleek niet het geval (kleine uitzondering), maar nu dus weer wel.

Gekocht op de rommelmarkt op het Laar, gisteren. Gerecycleerd en bewerkt door Red Juliet (website) en aldaar te koop. € 1,50 per stuk betaalde ik er voor en dat lijkt me niet te veel. Aanschaffen en opsturen naar de familie op den buiten, zou ik zeggen.