Kapel '80

Ik post nog een keer een fotootje van de kapel in de Koolstraat. Die kapel was hier al vaker te zien (hier bijvoorbeeld), maar qua toeristische attracties is er in de Koolstraat verder eigenlijk weinig te melden.

Deze foto is uit 1980, en dat verklaart de afwezigheid van een massa geparkeerde auto's én een parkeermeter. Wel waren de bewoners van de Koolstraat op dat moment in afwachting van de vuilkar, zo te zien.

uit het archief van het Agentschap Onroerend Erfgoed

Borgerholt

Borgerhout werd voor het eerst vermeld in het jaar 1214 als "Borgerholt". 'Holt' staat dan voor 'hout' oftewel het bos dat er toen ten noorden van de Rechtestraat was. Veel bos is er nu in Borgerhout niet meer over.

Op deze foto uit 1980 lijkt het desondanks wel of er een bos groeide op het Maarschalk Montgomeryplein. Een klein bosje dan toch. Het is nu het verkeerde jaargetijde om een vergelijkende foto te trekken, maar ik heb de indruk dat er nu minder bomen zijn dan toen. Ook het basketbalveldje is verdwenen.

Daartegenover staat dat er nu een Velo-stalling is. In de tijd van de foto was het verboden om je fiets op het plein te stallen. Een overeenkomst: het plein is nog steeds omsingeld door geparkeerde auto's.

De school op de achtergrond is door al dat groen wat moeilijk te zien, maar die krijgt binnenkort wel weer een eigen blogpostje.

foto: © Agentschap Onroerend Erfgoed

Chapel Road

Is er een directe aanleiding om hier nog eens een foto te plaatsen van het kapelletje in de Koolstraat? Nee. Behalve dan misschien dat er geen auto's voor geparkeerd stonden toen ik er maandag passeerde, zodat ik er eindelijk eens een fatsoenlijke foto van kon trekken.

En daarnaast misschien dat de kapel was opgenomen in de wijsprocessie (onderste plaatje). En kan nu iemand eindelijk die hinderlijk geparkeerde parkeermeter een paar meter verderop zetten?

titel= Engelse vertaling van

Voortfietsend inzicht

Maarschalk Montgomeryplein, 1986.

De bovenste foto is genomen in de Koolstraat richting Blijde Inkomststraat. Daar was toen nog een benzinestation (ARAL) onder de appartementen. Tegenwoordig is dat verboden, en het station is dan ook al 20 jaar verdwenen.

De onderste foto is van af dezelfde plaats genomen, maar dan in de richting van de Prins Leopoldstraat. Òp het blauwe bordje staat (moeilijk leesbaar): 'Verboden fietsen en bromfietsen te stallen op het middenplein'.

Juist op die plaats is nu een fietsstation van de Velo. Grappig.

dia's door Miguel Duro Gonzalez

De geruchten

Tekst bij het bovenste plaatje: Op 3 oktober 1970 wordt de eerste steen gelegd van het nieuw sociaal woningcomplex aan het M. Montgomeryplein, dat 56 woongelegenheden zal omvatten. Ruime appartementen met 2 slaapkamers wisselen af met studios voor alleenstaanden.

Dit appartementencomplex - in feite op de hoek van de Kool- en de Verlindenstraat - moet voor die tijd inderdaad heel luxe geweest zijn, en het is dan ook niet meer dan logisch dat niet ieder sociaal randgeval er mocht komen wonen. Sterker nog: het gerucht gaat dat het enkel te huur was als je voor de gemeente Borgerhout werkte of toch minstens zeer goede relaties had met de juiste mensen.

Maar dat zijn maar geruchten natuurlijk.

bovenste plaatje uit Borgerhout 1970, titel via de onvermijdelijke Hugo Claus

Liefde in tijden van cholera

Tussen 1832 en 1892 werd Antwerpen om de tien à vijftien jaar geconfronteerd met een epidemie die telkens een paar duizend slachtoffers maakte: de cholera. De editie van 1848 telde 3.617 dodelijke slachtoffers in de stad.

Naar aanleiding van die cholera-ellende werd er in de Koolstraat een kapelletje opgericht, ik schreef er van de week al over. Naar aanleiding daar dan weer van viel de bovenste foto in de mailbox. Dezelfde kapel, in 1929. Waarschijnlijk opgericht ter bezwering van de ziekte, dan wel uit dankbaarheid voor het niet-getroffen worden ervan.

Merkwaardig: tegenwoordig staat er 1849 op de gevel, toen nog 1848. I.v.m. geparkeerde auto's is een 1:1 foto onmogelijk geworden.

Bovenste foto uit de collectie van Geert Janssens, titel = boek, meer over cholera in Antwerpen in de 19e eeuw: hier.

De kapellekensbaan

(in het paasweekeinde trok ik hem nog eens uit de kast: het boek de kapellekensbaan van lp boon, de grote-in-stukken-gescheurde-roman waar iedereen wel eens van gehoord heeft maar die veel mensen heel moeilijk vinden maar dat niet is, want eigenlijk hetzelfde als deze blog: een in-stukken-gescheurde-geschiedenis-van-borgerhout.)

Kapelletje in de Koolstraat, hier hadden we het al eerder over. Toen was de conclusie dat het jaartal op het geveltje (1849) niet kan corresponderen met het gebouwtje dat er nu staat. Qua bouwstijl, zeg maar.

De 2 foto's hierboven laten dat eerste kapelletje niet zien, maar wel een veranderende achtergrond.

De voorstad groeit, u weet wel.

Plaatjes uit de collectie van Hendrik Roelandt

Architecture parlante (9)

Ha! Hoor ik u denken. Die wist ik ook. Een kapelleke gebouwd in 1849. Het staat er op!

Inderdaad: in het ronde raampje van de kapel in de Koolstraat staat in glas-in-lood klaar en duidelijk dit jaartal te lezen. Bakstenen, voegen en bouwstijl leren de kritische kijker echter dat men hier om te tuin wordt geleid!

Wel vaker gebeurt het dat een jaartal verwijst naar de bouwdatum van de oorspronkelijke, eerste kapel, die op een of andere manier plaats moest maken voor een nieuw exemplaar.

Mijn collega denkt zelfs dat de huidige "Kapel van Onze-Lieve-Vrouw van het Borgerhoutsch Veld" honderd jaar later werd gebouwd, nadat een bominslag tijdens de Tweede Wereldoorlog en/of de bijhorende drang naar moderniteit de bebouwing hier had vernield.

(Foto van Hans Hoosemans, die voor mij blijft op pad gaan.)

Ook de afbreker bouwt op (2)

"Als verbinding tussen tussen Montgomeryplein en Luitenant Naeyaertplein is de Koolstraat nu een mooie straat geworden, die ook onder verkeersoogpunt een rol kan vervullen als verbinding naar de toekomstige grote verkeerswegen.

Ook op deze plaatsen werden onmiddelijk nieuwe woningen gebouwd. Hierboven: Montgomeryplein en 's Herenstraat, en beelden van de huidige Koolstraat."

Uit Borgerhout 1958, collectie Jeanne Sels. Deel 1 van deze serie staat hier.

Ook de afbreker bouwt op (1)

"Geheel de noordkant van het Montgomeryplein behorend tot het complex der krotten van de Blijde Inkomststraat, alsmede enkele huizen van de 's Herenstraat, de aanzet vormend van genoemde Blijde Inkomststraat werden onteigend en afgebroken.

In de Koolstraat werden langs beide zijden een 20-tal huisjes afgebroken en verdween hierdoor de erge venauwing aan het Montgomeryplein. Gans de Koolstraat werd gebracht op een breedte van 15 meter.

Hierboven de vroegere toestanden op het Montgomeryplein en in de Koolstraat."

Uit Borgerhout 1958, collectie Jeanne Sels.

Koolstraat vroeger en nu

De Koolstraat in 1995 en vroeger. Als we stellen dat niets is zoals het geweest is, overdrijven we dan? De arbeidershuisjes zijn waarschijnlijk verdwenen tijdens of na de oorlog. Door bommen of een streven naar de creatie van een Quartier Moderne rond het Luitenant Naeyaertplein.

Foto collectie Yves Lemmens