Architecture parlante (8)

De mensen die de zoektocht in Borgerhout doen, weten dat de pastorie van de Sint-Jansparochie niet zomaar aldus te herkennen is.

Het is dan ook eerder een buitenbeentje op het vlak van herkenbaarheid. Van de meeste pastorieën zie je van uren ver dat de parochieherder er hoort te wonen. Architecture parlante in zijn puurste vorm. Zo ook de pastorie van de parochiekerk Heilige Familie en Sint-Corneel aan het Coxplein. De pastorie is samen met (ca. 1909) en bijna IN de kerk gebouwd, door dezelfde architect (opnieuw F. Mertens), in dezelfde baksteen en dezelfde neogotische bouwstijl.

En voor de slechte verstaanders een beeltenis van Maria boven de voordeur.

(Foto's genomen door Hans in het kader van de eeuwigdurende aanvulling van de inventarisdatabank.)

V/h de pastorie

Vandaag een nieuwe aflevering in de reeks 'Sint-Mattheusstraat anno 1980'. Dat geldt dan vooral voor de bovenste foto. Hetzelfde stukje straat, maar dan van de andere kant staat hier. Dit is het zicht vanuit de Sint-Jansstraat. In het midden van de twee foto's huisnummer 3 (niet 17, zie reacties), naar het schijnt de eerste pastorie van de Sint-Jansparochie, gebouwd met dezelfde stenen als de kerk. Recent gekocht door de Grote Groene Leider Wouter Van Besien die er een dezer dagen zijn intrek in zou nemen (gehoord in het roddelcircuit). Het pastoriepredikaat verhuisde later trouwens naar nummer 41.

bovenste foto © Agentschap Onroerend Erfgoed

Architecture parlante (10)

Pastorieën in Borgerhout. Die van de Peperbus en van de Heilige Familie en Sint-Corneel aan het Koxplein zijn al de revue gepasseerd. De een lijkt al meer bij zijn kerk te horen dan de ander.

De pastorie van Onze Lieve Vrouw Ter Sneeuw ligt tegenover de kerk op het Laar. De kerk werd naar ontwerp van J. Willems en J.L. Stynen in 1949 gebouwd. De pastorie is volgens de kerkvader aldaar een paar jaar na de kerk gebouwd. Ze grijpt met haar vormgeving terug naar de historische pastorieën, die te herkennen zijn aan hun statige karakter, twee bouwlagen, leien bedaking, rechthoekige ramen, mooi uitgewerkte chique voordeur en ruime tuin.

Wie kent de tegenwoordig alweer op zijn retour zijnde pastoriestijl niet?

Monumentaal Borgerhout (11, 12 en 13): H. Familie en Cornelius

Ik merkte het pas vandaag op! Nochtans groot nieuws.
Borgerhout heeft er sinds 21 april 2010 namelijk in één klap drie monumenten bij: Minister Geert Bourgeois tekende het definitieve beschermingsdossier van de parochiekerk, de pastorie en de kerkmeesterswoning aan het Koxplein.

De tekst uit het inhoudelijk dossier kan je op de inventariswebsite nalezen.

Update 12 mei: vandaag plaatste de GvA het persbericht (hh)

Geheimtaal

"Pastorie van de Sint Jansparochie n.o.v. 1901 van V. Durlet. Dubbelhuis van vijf trav. en twee bouwl. met hoger opgaand en licht uitspringend l. deel, haakse zadeldaken. Schouder- en lijstgevel met banden, kordons, diamantkoppen en sierankers. Kruiskozijnen op doorlopende lekdrempels. Rondboogdeur in neorenaissance-omlijsting met bovenlicht."

Uit bouwen door de eeuwen heen, deel 3nd (1992)

Koud

Ontreddering

Consternatie

Ongeloof

Vandaag kon de eucharistieviering in onze kerk niet doorgaan. Niet omdat de Heer niet thuisgaf. Wel omdat het vandaag veel te koud was in de kerk, nadat de verwarming het een tijdje geleden begaf. Dit was de eerste keer sinds mensenheugenis dat een mis in de Peperbus afgelast werd. Daar konden zelfs een schietgebedje of smeekbede niets aan veranderen. Mirakels komen niet op commando. De gelovigen verhuisden voor de gelegenheid dan maar naar de pastorie.

Foto van Veerle Van der Borght

Waar is Wally?

Kent u die kinderboeken van Waar is Wally? Dat zijn boeken met grote getekende platen en daarop moet een man teruggevonden worden: Wally. Dat wordt echter lastig door het feit dat de pagina's erg vol getekend zijn, en Wally vaak maar deels te zien is. De foto hierboven heeft wel een beetje een Wally-gehalte.

Hij werd genomen in 1965, vanaf de toren van OLV ter Sneeuw. We zien het Laar - linksonder de pastorie -, rechtsonder de Lammekensstraat en een stuk Turnhoutsebaan met het Vredegerecht. En daarbovenop nog heel veel details van het Borgerhout van 47 jaar geleden. Alleen Wally kan ik nergens vinden.

(bonusklik: ongeveer hetzelfde stukje maar iets meer naar links)

foto: Robert Tilkin

Fronton

Mijn oog viel er gisteren min of meer toevallig op toen ik voorbijfietste: de gedenkplaat aan de gevel van de school in de Florastraat, inclusief fronton ("het fronton of pediment is in de bouwkunde de bekroning van een gevel, venster of ingang in driehoeks- of segmentvorm", oftewel het driehoekje bovenop).

Het vermeldt de toenmalige burgemeester van Borgerhout (Moorkens), de schepenen, de secretaris, de aannemer en de bouwmeester. Die laatste was Frans Mertens, die we als bouwmeester hier al vaker tegenkwamen. Hij was o.a. verantwoordelijk voor de Kerk van de Heilige Familie, de school in de Betogingstraat en de er tegenover gelegen kerkmeesterswoning en pastorie en het dubbelhuis 47-49 in de Kroonstraat. Zijn bidprentje ziet u hier.

De plaat dateert uit 1899, en zal indertijd ongetwijfeld feestelijk ingehuldigd zijn geweest.

De vakantieman

Om redenen die u verder geen donder aangaan heb ik dit jaar geen vakantie. Hooguit ga ik na het werk ergens iets drinken in Borgerhout. Zo zat ik gisteren op het terras van staminee 't Laar, met uitzicht op de Turnhoutsebaan. Dit stukje van ons dorp kwam op deze blog de afgelopen jaren meerdere keren voorbij.

Links de pastorie met het Mariabeeld, en een eindje verderop - op de hoek met de Turnhoutsebaan - was vroeger de winkel van De Gruyter. In het centrum van de foto is de wereldwinkel te zien, en rechts daarvan het vredegerecht annex bibliotheek, en nog meer naar rechts op de andere hoek café De Griffier.

En zo hang ik een beetje de virtuele toerist uit.

UPDATE  ik vergat de overzichtsfoto.

Hoog bezoek

Op bovenstaande foto zie je Robert Op de Beeck (links) in het gezelschap van kardinaal Jozef Van Roey. De mis is gedaan en ze trekken samen naar de pastorie. E.H. Op de Beeck was de zesde pastoor van de parochie (van 1944 tot 1955). Hij werd voorafgegaan door Louis Van Opstal en opgevolgd door Frans De Ridder.

Foto uit de collectie van Rik Van Hoof

I’m an architect

Op de Cruyslei 10 komen we het woonhuis van architect Gustaaf Van Meel (1893 – 1953) tegen. Van Meel wordt een architect van de ‘Nieuwe Zakelijkheid’ genoemd. Een architectuurstroming vanuit de eerste helft van de 20^ste eeuw. 

“Gustaaf Van Meel realiseerde een architectuuroeuvre dat bestond uit woningen, kerken en ziekenhuizen. Op stilistisch vlak ging zijn voorkeur eerst uit naar art deco. Voorbeelden zijn de Drievuldigheidskerk in Berchem en kerk van het Goddelijk Kind Jezus in Turnhout. Nadien versoberde zijn vormentaal, zoals zichtbaar in de Sint-Jozefkliniek in Essen (1935) en de Sint-Augustinuskliniek in Wilrijk (1938). Na de Tweede Wereldoorlog bouwde hij de Sint-Jozefkerk in Merksem en de Onze-Lieve-Vrouwkerk in Essen.” (uit: odis – databank) 

“Het eigen woonhuis van architect G. Van Meel van 1932 werd in 1938 verhoogd met derde bouwlaag. Het is een enkelhuis van drie bouwlagen met keldergarage. Baksteenbouw met contrasterende en horizontaliserende muurvlakken van natuursteen, brede rechthoekige vensters. Verhoogde begane grond. Het huis heeft de status ‘bewaard’. “ (uit: Inventaris onroerend erfgoed)

Van Gustaaf Van Meel zijn er her en der in Borgerhout nog enkele woningen bekend: Generaal Eisenhowerlaan 52, Karel Van de Woestijnelei 13 of Joris Helleputtestraat 10. Net over de grens met Borgerhout is er de Heilige Drievuldigheidskerk en bijhorende pastorie op de Wapenstilstandlaan in Berchem. Maar deze parochie ligt half op Berchems, half op Borgerhouts grondgebied. En hoort dus thuis in dit lijstje.

Titel = lied

De vooravond van Sinxen

De Peperbus heeft vele pastoors, priesters en kosters gekend, en ze zijn zo ongeveer allemaal overleden. In deze kolommen hebben we - een paar jaar geleden al - veel dode dienaars zien passeren (voorbeeld). De priester Michaël Dierckx is relatief recent overleden (1982, op de vooravond van Sinxen volgens de tekst).

De middelste foto is genomen op zijn werkplek, de Sint-Janskerk, de onderste denk ik in de pastorie in de Sint-Mattheusstraat. Eigenlijk weet ik niet zo goed wat daarop te zien is, op die onderste foto. Iets van een herdenkingsdinges?

uit de collectie van Hendrik Roelandt

Update: de onderste foto zou in het districtshuis genomen zijn (zegt Geert), en verder zou Michaël verbonden zijn geweest aan OLV ter Sneeuw en niet aan de Sint-Janskerk (zegt Ludo). Wordt waarschijnlijk vervolgd.

Update 2: het Vredegerecht, dat kan ook nog (zegt Hélène).

UPDATE 3 (26-8-2014, via mail)

 

Beste,

Ik was zeer verrast om meer dan 30 jaar na zijn overlijden op jullie blog het bidprentje te vinden van mijn oom, peter en naamgenoot Michaël Dierckx.

De informatie van Ludo D klopt als een (peper)bus: hij is wel degelijk jaren onderpastoor geweest in de parochie OLV ter Sneeuw en is begraven in Kasterlee.

Hij rust er naast zijn ouders die ongeveer een half jaar na hem, kort na elkaar, op hoge leeftijd overleden.

Als jullie (Ludo??) nog herinneringen hebben aan mijn peter en die willen delen, hoor of lees ik ze graag.

In de familie Dierckx gaat ‘nonkel Mich’ nog regelmatig over de tongen.

Uit zijn Borgerhoutse periode zijn ons vooral zijn blitzbezoeken aan Kasterlee bijgebleven met zijn vespa of zijn Renault R4.

Voor ons ook onvergetelijk, zijn nuchtere reactie nadat zijn fiets in Borgerhout gestolen was: ‘iemand anders zal hem beter hebben kunnen gebruiken’.

Pittig detail: mijn vader (93 intussen) is de oudste broer van mijn peetoom en was tegelijk peter van zijn jongste broer.

Zo ging dat vorige eeuw in de grote Kempense gezinnen J

Complimenten voor jullie leuke blog!

Met hartelijke groet.

Michaël Dierckx

E.H. Steens, zonder kindje

De eerwaarde heer Jaak Antoon Steens was onderpastoor in de Peperbusparochie van 1921 tot 1941. Afgelopen week kwamen we hem twee keer tegen met een Hongaars vluchtelingenkindje (een/twee). Op het bovenste plaatje is hij te zien in 1935, ter gelegenheid van zijn zilveren jubileum. Daaronder zijn bidprentje, dat wil zeggen dat het feest over was.

 

Op de onderste foto zou hij opgebaard liggen. Ik zeg zou, want hier maak ik een voorbehoud. Hieronder de mening van de gebroeders Van Mol:

Xavier: Ik herinner me nog zeer goed dat ik rond mijn 6 of 7 jaar, mijn eerste overledene zag. Het was een onderpastoor van St. Jan en hij lag opgebaard in de voorkamer van een huis dat aan de parochie toebehoorde en gelegen was in de Zegelstraat, links vooraan, vóór de toenmalige bib, café en parochiële feestzaal. Het was toen (en nu misschien nog ??, de gewoonte, geestelijken op te baren in hun priestergewaden. Ik zie dit nog heel helder voor mij.

De vraag echter : zou dit Mr Steens kunnen zijn geweest ? Volgens het overlijdensprentje is hij in 1942 overleden (ik was toen dus effectief 6 jaar oud, maar hij overleed in Haacht volgens het prentje. Ongeval ?
Hartstilstand ? Of,  of ...? In onze jeugd bleef een priester, priester in een parochie tot aan zijn dood. In het Latijn : "sacerdos in aeternum". Priester tot in de eeuwigheid.

Is hij terug overgebracht naar zijn (ex)?-parochie ? Wat is er precies gebeurd ? Of is de priester van de foto misschien toch een andere onderpastoor van St.Jan bijv E.H. De Jong ? In welke jaren was hij onderpastoor in St. Jan en wanneer stierf hij ? Die tijd dat we een pastoor hadden en vier onderpastoors, ik denk aan de tijd
van pastoor Op de Beeck, met tegelijkertijd de onderpastoors E.H. Wegghe, Muylaert, Pirenne en Lamot is niet alleen een totaal voorbije tijd, maar voor mijn verhaal hier, absoluut niet relevant, want het is zeker geen
enkele van de vier hoger aangehaalde onderpastoors.

Ik blijf dus opteren voor E.H. Steens.

 

Dominique: Ik ben heel zeker dat het E.H. Steens is. Maar hoe hij terug in Borgerhout is geraakt na zijn overlijden in Haacht, is mij  totaal onbekend. Kan je geen navraag doen op de pastorie van St.-Jan? Of op het bisdom?

Als tijdgenoot van mijnheer Steens was was er ook onderpastoor Stoffels.  Daarna volgden Wegghe en Muylaert. Samen dus 4 onderpastoors, maar de  pastoor was toen nog E.H. Van Opstal.

Frans (toujours)

Dit is een van de fraaiste huizen van Borgerhout, mocht u naar mijn bescheiden mening daaromtrent vragen. Heeft desondanks maar een summiere vermelding in de inventarisatie van die van de monumentenzorg:

Oedenkovenstraat nr. 46. Enkelhuis n.o.v. F. Mertens (cf. puilijst), uit XX a. Baksteenbouw waarvan l.trav. met erker en driehoekige houten overkapping.

En daar is F. Mertens weer. Ik mag aannemen dat het hier om Frans Mertens gaat, verantwoordelijk voor heel wat beklijvende architectuur in Borgerhout. Ik noem een Kerk van de Heilige Familie, de school in de Betogingstraat, de tegenover die school gelegen kerkmeesterwoning en pastorie, de school in de Florastraat en het dubbelhuis nummer 47-49 in de Kroonstraat.

Frans liet zijn sporen na in Borgerhout, zoveel is duidelijk. Een fotootje van de man staat hier.

Bovenste foto (1980) Agentschap Onroerend Erfgoed

Haantjesgedrag

Misschien zijn er mensen die zich afvragen wat het haantje van OLV ter Sneeuw zoal ziet als hij van zijn toren in het rondkijkt. Die vraag kunnen wij nu beantwoorden.

De onderste foto werd genomen in 1965, de bovenste 3 jaar eerder, vanaf die toren. Het haantje kijkt naar de Turnhoutsebaan. Rechtsonder de pastorie op het Laar, daarachter het Vredegerecht. Meer naar het midden van de foto het Reuzenhuis, met een fraaie witte automobiel voor de deur. Voor meer details: opklikken = groot. Volgens de maker zijn deze foto's indertijd genomen als test. Ik kan hem 45 jaar na dato vertellen: de test is geslaagd.

Het haantje kan trouwens ook nog andere kanten op kijken. Daarover later meer.

Foto's: Robert Tilkin

Voormalig

De voormalige pastorie in de Sint-Mattheusstraat (zie ook hier), de linkerbuur was men in 1980 nog aan het afwerken, en rechts was er nog een rijtje wit bepleisterde gevels.

bovenste foto uit het archief van het Agentschap Onroerend Erfgoed

Nummer 14

Hoog vanaf de toren van de Peperbus kijken we neer op de Sint Mattheusstraat. Het is 1963, en de kerk wordt gerestaureerd. De werkmannen zijn met ladders in de weer op het dak.

Later is op de foto een stickertje geplakt met het nummer 14. Daarmee wordt de pastorie aangeduid.

Naast de bekende gevels in de straat krijgen we hier vooral een leuk zicht op de achterbouwsels, met name het stuk tussen de Mattheusstraat en de Turnhoutsebaan dat normaalgezien voor het oog van de passerende passant verborgen blijft.

Foto uit de collectie van Frank Cavens.

Women on top

Ja mannen, vandaag is het Internationale Vrouwendag. De enige dag in het jaar dat de vrouw altijd gelijk heeft, en dat we moeten toegeven dat we niet zonder ze kunnen. Zelfs meneer pastoor doet mee, zie hier: Maria aan de gevel van de pastorie op het Laar.

(de rest van het jaar is het gewoon Mannendag, en trouwens, de titel van dit stukje heeft natuurlijk helemaal niks met sex van doen)