Wat een schrijver lijden kan

Ik vermoed dat Hendrik Conscience al veel decennia de meest bekende minst gelezen schrijver van de Lage Landen is. Vandaag zou hij 204 jaar oud zijn geworden, ware het niet dat hij al gestorven is (op 10 september 1883 om precies te zijn). Toch komt hij nog wel eens in het nieuws, zoals deze week. Het Letterenhuis kon de hand leggen op een totaal onbekende portretfoto van Conscience, gemaakt ergens tussen 1860 en 1865 in de studio van Arthur Badoult, rue Saint-Lazare 95, in Parijs (bovenste plaatje).

Toen was hij al een gevierd schrijver, maar aan het begin van zijn carrière woonde hij nog gewoon in Borgerhout, in de Prinsstraat (nu: Generaal Eisenhowerlei). Zijn woonhuis - later staminee, zie onderste foto - is verdwenen, maar er hangt nog altijd een gedenkplaat: Hendrik Conscience woonde hier van 1828 tot 1841.

En omdat zijn magnum opus De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838, is de kans groot dat de jarige dit werk bij u in de buurt concipieerde. Denk er even aan als u vandaag of morgen door de Generaal Eisenhowerlei fietst. Het lezen van zijn boeken kost meer moeite.

titel: variant op zijn boek uit 1843

Zijde voor het adres alleen

De instructie staat er duidelijk op: deze zijde van de postkaart is enkel bestemd voor het adres. Of de verzender daar nota van wil nemen. Ik vraag me af wat de posterijen in die jaren deden als iemand zich niet aan deze regel hield. De postkaart vernietigen? Een boete?

Het is duidelijk een oude kaart: 1894. Toen de Generaal Eisenhowerlei nog Prinsstraat heette, en toen de postbode meneer Van Gaal nog wist te wonen zonder dat het huisnummer nodig was.

De vraag die rest: wat staat daar geschreven tussen de naam en het adres? Schrijnwerker?

Revenir à Maison Mexique

 

Dit is het 4.843e stukje op deze blog, en daarvoor heb ik gegrabbeld uit ons inmiddels uitgebreide archief. De bovenste twee foto's postte ik al bijna 7 jaar geleden, en ik haalde ze even vanonder het stof en heb er nog een actuele foto als bonus aan toegevoegd.

Zeven jaar geleden heette het café op de foto's nog café De Markt, tegenwoordig vindt u het terug onder de naam De Nieuwe Fagus. Daarvoor was het ooit nog gewoon De Fagus.

Op de bovenste foto had het de exotische naam Maison Mexique. Dat was in 1995 - toen de middelste foto getrokken werd - al lang verdwenen. Net als de overburen trouwens, maar die ruimte is inmiddels ingevuld. In die tussentijd werd de Generaal Eisenhowerlei (toen nog Prinsstraat) verbreed.

Al die mensen op de bovenste foto zijn trouwens tegenwoordig vervangen door geparkeerde auto's...

bovenste 2 foto's uit de collectie van Yves Lemmens

Video award

Bestaat er zoiets als een Borgerhoutse filmprijs? Volgens mij niet. Overigens heb ik het dan niet over een award voor cineasten maar voor filmverhuurders. Er was een tijd dat videoverhuur een bloeiende business was, maar de laatste jaren is die branche het slachtoffer van een ware kaalslag.

In Borgerhout is er één overlever, en dat is Dolf. U weet wel, Video 77, op de hoek van de Generaal Eisenhowerlei en de Helmstraat (deze hoek: foto uit de heel oude doos). Hét adres voor de betere film (ook voor hele slechte trouwens, maar dat ligt niet aan Dolf), en dat al sinds 1988. Altijd open, behalve op 1 januari geloof ik. 

Een icoon, en dat mag wel eens gezegd zijn.

foto's: Marysol Contreras diaz

Waterpret

Deze foto viel vandaag in onze mailbox:

he hans
foto gekregen van bakkerij 't graantje
hoek van montfortstraat en helmstraat
 
groetjes staf

Ik dacht dat ik die al ooit geplaatst had, maar ik kon 'em in de gauwigheid niet vinden tussen onze +3.800 blogpostjes van de afgelopen jaren. Wel een andere foto van hetzelfde stuk op hetzelfde moment (hier).

De Helmstraat in 1912 dus. Bovenschrift: "In 1912 overstroomde de Veldstraat (Helmstraat), zo te zien vond de jeugd het prettig". 

Op de achtergrond het kruispunt met de Van Montfortstraat / Generaal Eisenhouwerlei.
 

Cluedo

De zomer van 1911 schijnt extreem droog geweest te zijn, en dat leverde voor het nageslacht fraaie plaatjes op met rijen wachtende vrouwen en kinderen met emmers. En politiebewaking.

De bekendste foto is die uit de Godtsstraat, maar ik plaatste er ooit nog één waarvan de exacte locatie een paar dagen geleden door een lezer onthuld werd.

Daarom een nieuwe opgave voor u: waar ergens in Borgerhout werd deze foto genomen? Het enige aanknopingspunt: ergens ten noorden van de Turnhoutsebaan.

uit de collectie van Hendrik Roelandt

UPDATE

Peter zegt: dit is voor 99% de hoek Helmstraat-Gen. Eisenhowerlei, is duidelijk te zien bij de fotoreeks “rooilijnen” + kleine huisjes in beide straten zijn herkenbaar”. Ik denk dat hij gelijk heeft.

UPDATE 2 
Miguel zegt: 3 zaken die mij doen twijfelen zijn. 
1. De bewuste hoek is een vrij spitse hoek, de hoek op de foto lijkt mij toch eerder 90° te zijn. 
2. Het huidige huis op de Gen. Eisenhowerlei nr 75, is duidelijk een ander huis dan dat op de foto en dateert volgens mij van voor 1911. 
3. De bouwlijn van de 2 kleine huisjes ligt iets meer naar voor dan van het hoekhuis, ook dat is niet het geval op de foto. 
Waar is het dan wel ? helaas hier heb ik geen antwoord. We moeten op zoek naar het huisnummer 113 ?

UPDATE 3 de rest van de discussie leest u hieronder bij de reacties.

Desteny (noodlot?)

Café Desteny (hoek Generaal Eisenhowerlei/Toekomststraat) is geen café dat ik frequenteer, maar ik passeer er regelmatig en het valt me de laatste tijd op dat de rolluiken altijd dicht zijn.

Is het doek gevallen?

(bonusklik: straatbeeld toen het café nog Malpertuus heette)

ps. de spelling van de naam van het café blijft me fascineren. Zou het eigenlijk niet Destiny moeten zijn? En roep je met zo'n naam het noodlot niet over je af?

Taalgrenswatcher

De onlangs overleden Patrick De Witte bedacht de taalgrenswatcher Renaat Vekemans (hier).
Uiteraard allemaal bedoeld ter vermaak, maar...

Tussen 1912 en 1916 bestond de "Groeningerwacht van Antwerpen". Die hielden blijkbaar toezicht op het gebruik van het Nederlands - ofte de Vlaamsche taal. Bovenstaande brief, 101 jaar geleden opgesteld, is een voorbeeld. 

Aanleiding van het schrijven was "het zenden van Fransche brieven en dagvaardingen [...] aan lieden die uitsluitend onze moedertaal spreken". De lieden in kwestie woonden in de Prinsenstraat (huidige Generaal Eisenhowerlei) en zouden onteigend worden.


De brief blinkt uit in archaïsch - ik denk echt niet dat Ued. begin 20ste eeuw nog als aanspreektitel werd gebruikt - en mouwvegend taalgebruik.

Afijn, u moet hem maar eens lezen en zelf uw mening vormen ... 

Bron : Gemeentearchief van Borgerhout

Overlever

Met de komst van internet (en de mogelijkheid tot downloaden) is er een ware slachting aangericht onder bepaalde middenstanders. CD-winkels bijvoorbeeld zijn als bij toverslag verdwenen, en ook videotheken beginnen een bedreigde winkelsoort te worden.

Bij ons in de buurt houdt Video 77 (hoek Generaal Eisenhowerlei/Helmstraat) het gelukkig nog vol. Gelukkig voor de kinderen dan, want papa heeft de downloadknop op zijn computer nog altijd niet gevonden.

200 jaar Hendrik Conscience

Hendrik Conscience zou op 3 december 200 jaar worden. Deze verjaardag gaat niet onopgemerkt voorbij. Her en der zijn er activiteiten en tentoonstellingen. En in De Nieuwe Antwerpenaar werden over het leven en werk van de schrijver 6 bladzijden volgeschreven. Maar er ontbrak iets. Er werd geen gewag gemaakt van de sporen die Conscience in Borgerhout naliet.

Er werd in het artikel wel gesproken over de Pompstraat waar Hendrikje geboren werd. Maar er werd met geen woord gerept over Borgerhout. Conscience heeft dan toch13 jaar in de Prinsstraat, de huidige Generaal Eisenhowerlei, nr 15 gewoond. Het originele huis is verdwenen. Maar de herdenkingssteen is op het nieuwe huis overgebracht. Je moet wel 5 meter naar omhoog kijken. Of, als je een stijve nek zou hebben, klik je even hier. 

En er is meer, al moeten we even Deurne betreden. Op het einde van de Boekenberglei, aan het huis van Jef Coenen, lid van de heemkundige kring Gitschotelbuurschap, hangen 2 herdenkingspanelen: de eerste  verwijst naar het historische Lanteernhof dat op een steenworp hier vandaan heeft gestaan. De tweede herinnert aan een boek van Hendrik Conscience dat onlosmakelijk verbonden is met dit landgoed. Coenen: “Het boek ‘Geschiedenis van graaf Hugo van Craenhove en van zijnen vriend Abulfaragus’, geschreven in 1845, speelt zich namelijk af in het Lanteernhof.”  Het hof zelf is roemloos gesloopt. De herinnering leeft verder in de Lanteernhofstraat.

Als de schrijver van het artikel deze blog had geraadpleegd, had hij dat hier al kunnen lezen.

Over Stynen

Wat serieuze info deze keer, als afwisseling voor het gezever dat hier soms te lezen is. Het gaat over een bekende lokale architect.

Joseph-Louis Stynen werd geboren in Borgerhout in 1907. Hij studeerde vijf jaar Architectuur aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen. Aansluitend werd hij in 1931 toegelaten tot het Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten in het atelier van J. Smolderen. In 1933 werd hij laureaat voor de Prix de Rome, en dat werd in Borgerhout uitbundig gevierd. Stynen kreeg een beurs "Leerling-architect bij de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen". Dit oriënteerde mee zijn loopbaan als architect, waarin hij naast een belangrijke reeks openbare, functionele gebouwen zoals ziekenhuizen, kantoorgebouwen enz., vooral restauratiewerken realiseerde aan bouwkundig erfgoed.

Het appartementsgebouw op de foto (Generaal Eisenhowerlei 32-34) was het eerste gebouw van zijn hand, en hij woonde er van 1937 tot 1942, later verhuisde hij naar de Zonstraat nr. 12.

Hoogtepunten van zijn restauratieloopbaan vormen de heropbouw van de tijdens de Eerste Wereldoorlog vernielde Sint-Catharinatoren in Hoogstraten, de restauratie van de gevel van de Carolus Borromeuskerk in Antwerpen en de medewerking aan de restauratiewerken van de kathedraal, het begijnhof en het Rockoxhuis in Antwerpen.

In Borgerhout heeft de architect Stynen veel sporen nagelaten, zoals het ontwerp van de huidige OLV ter Sneeuwkerk op het Laar, het gildenhuis St. Anna (nu: Rataplan), Maris Stella-Sint Agnes aan de Turnhoutsebaan, het sportcomplex aan de Plantin en Moretuslei, het Sint Erasmusziekenhuis en het Gitschotelhof.

In de jaren 1970 vormde hij samen met H. Van den Berghe het Architectenbureau Stynen. Hij overleed in Borgerhout, in 1991.

Hello lamp-post/ What cha knowin'?

De lantaarnpaal van de bovenste foto en uit de titel (natuurlijk ontleend aan een regel uit de 59th Street Bridge Song (Feelin'Groovy) van Simon & Garfunkel) had weet van een heel andere Generaal Eisenhowerlei dan wij tegenwoordig.

Dit is hetzelfde stukje straat als hier van de week al te zien was, maar dan van de andere kant. Op foto 2 is de straat een stuk voller bebouwd dan op foto 1. Oplettende kijkertjes zien in de verte aan de linkerkant al wel 2 kleine huisjes staan, die ik via foto 3 even opnieuw in de kijker zet (toestand 1980).

Vooraan rechts op de bovenste twee foto's respectievelijk het oude RTT gebouw en de huidige Belgacom-variant. Helemaal achteraan de kruising met de Helmstraat en een inkijkje in de Van Montfortstraat.

bovenste foto uit de collectie van Albert Vandenabeele, onderste uit het archief van het Agentschap Onroerend Erfgoed

Over rooilijnen

 

Dankzij de titel van de bovenste foto weet ik welk stukje Borgerhout hier te zien is, want anders had ik het nooit geraden. Die titel luidt 'Zicht vanuit de Helmstraat naar Generaal Eisenhowerlei'. Op de onderste foto heb ik dat zicht gisteren nog eens vastgelegd.

Het winkeltje links op de foto staat een beetje eenzaam te wezen. Het zal later afgebroken zijn omdat de rooilijn - die verderop in de straat al een stuk naar achter ligt - niet gerespecteerd werd. Linksachter staat een groot gebouw, dat was het gebouw van de toenmalige RTT (Regie voor Telegraaf en Telefoon, nu: Belgacom). Op de hoek met de Ferdinand Berckmansstraat is nu nog altijd een Belgacom-iets, waarvan ik de functie nooit precies begrepen heb.

De rechterkant van de straat is niet goed te zien. Het witte hoekpand zou het huidige Video 77 kunnen zijn, of een voorloper daarvan. Wie goed kijkt ziet verder een zwart dakrandje o.i.d. uitsteken. Dat zou afkomstig kunnen zijn van die twee kleine huisjes een stukje verderop, die nu nog altijd lak hebben aan de rooilijn van de Generaal Eisenhowerlei. 

Wordt binnenkort vervolgd.

bovenste foto uit de collectie van Albert Vandenabeele

Stadsboeren en -boerinnen

Ons aller Lady Angelina - Bekende Borgerhoutenaar - is ambassadrice voor Biodroom.

Dat is een gemeenschapstuin voor Antwerpenaren, zo'n beetje volkstuintjes maar dan anders...

In De Antwerpenaar van 5 juli geeft ze vijf tips. Mensen die groene vingers hebben en zich geroepen voelen, weten wat doen.

Edoch, stadsboeren is niets nieuw. Hier (en verder) kon u al lezen over de laatste koeienstal in Borgerhout en nog eerder... Wel lees onderstaande tekst maar:

"Stadsboerderijen lijkt een nieuw begrip te worden. Of het de bedoeling is om de jeugd te laten weten waar de melk vandaan komt van de koe of uit de winkel? Of op platte daken gras te zaaien, daar dan koeien en varkens op te laten rondlopen zoals men in Anderlecht wil doen op het dak van de oude slachterij? In ieder geval tot in de jaren 1940 kon men in de Drinkstraat, nu Generaal Eisenhowerlei, onderstaand tafereel bewonderen bij wasserij Vekemans.
Dagelijks kwam het paard daar 4x over de drempel. Om de stal te bereiken moest het paard telkens door de eetkamer, de keuken en achtertuin. Dit is de "oervorm" van een stadsboerderij in Borgerhout."

Cursieve tekst en foto 2 : Geert Janssens via Heemkundige Kring Borgerhout op Facebook. Die tekst was te goed om hem niet te gebruiken.

Foto 1 : François De Heel uit De Antwerpenaar

Malpertuus

Op het eerste gezicht zien we hier nog eens een klassiek toen-en-nu reeksje, maar deze keer met een literaire insteek. En wel aan de hand van het café in de verte (linkerkant van de straat). Dat café is nu genaamd Desteny (dat vraag ik me trouwens al lang af: is die foutieve spelling bewust?).
Toen deze foto genomen werd heette het zo te zien nog Malpertuus. In die tijd heb ik het café nooit bezocht maar de naam spreekt me aan. Literair verantwoord, passend bij een straat waar Hendrik Conscience ooit woonde.

Ik neem aan dat u uw klassieken kent en weet dat Malpertuus de burcht van Reinaart de Vos was:
Reynaerd hadde so menich huus,
Maer die casteel Malpertus
Dat was die beste van sinen borghen.

Conscience en Van den vos Reynaerde in één straat: misschien moet ik de Generaal Eisenhowerlei toch eens met andere ogen gaan bezien.

bovenste foto (1980) © Agentschap Onroerend Erfgoed

La sécurité de nuit

De nachtveiligheid, die kwamen we hier al eens eerder tegen. Vandaag spotte ik ook aan de  Generaal Eisenhowerlei een bordje van de oud-soldaten hangen. In metaal en alles. Ik geloof niet echt dat het er nog 20 jaar gaat hangen wegens een verder gevorderde staat van roest. Bij deze toch digitaal verankerd. 

Kookboekenbeurs

Het aantal ingrediënten voor deze maaltijd is twee: boekenbeurs + Hendrik Conscience. Men neemt een deeltje Conscience en mengt dat met een populair mediagebeuren. Vervolgens zachtjes laten sudderen en we zijn in Borgerhout. Zie mijn blogpostje van 5 november 2009.

De Gazet van Borgerhout doet dat twee jaar later dunnetjes over, maar dan beter en met een camera:

"De Boekenbeurs is voor de voor de 75ste keer begonnen. Onze reporter voor één dag was erbij en zocht er naar schrijvers van Borgerhout. Onze Vlaamse auteurs en BV's kregen ook de vraag voorgeschoteld of ze de naam kennen van de bekendste Vlaamse schrijver allertijden die van 1828 tot 1841 in de huidige Generaal Eisenhouwerlei (*) te Borgerhout woonde". FILMPJE

(*over deze spelling: Eisenhouwerlei)

foto: het huis in de Generaal Eisenhowerlei waar Conscience ooit woonde, later een café, collectie Hendrik Roelandt. Bonus: klik.

Op de fles (?)

Ondergetekende denkt dat iemand die in België een café op de fles laat gaan, een economische onbenul is. Ondergetekende kan zich ook vergissen, natuurlijk...

In alle geval, café Fagus/Nieuwe Fagus staat weer over te nemen.

Experimentele foto : Erwin

Ou sont les bibliotheques d'antan? (1)

In 1990 opende de Stad Antwerpen op het grondgebied van Borgerhout een filiaal van de openbare bibliotheek.

Daarvoor waren er uiteraard ook bibliotheken op het Borgerhoutse grondgebied, maar deze waren ingericht op privaatrechtelijke basis. De enige betrokkenheid van het gemeentebestuur bestond uit subsidies en toelagen.
Het Borgerhoutse grondgebied werd bovendien bediend door de Antwerpse filialen 2 (Seefhoek), 4 (Zurenborg) wat betreft intra-muros. Filiaal 14 (Groenenhoek-Berchem) en Deurne (Couwelaar, Arena en Morckhoven) bedienden de lezers van extra-muros.

Eén van die vrije bibliotheken was de parochiebibliotheek van O-L-Vrouw ter Sneeuw.
Deze bevond zich eerder op de Generaal Eisenhowerlei 47 in de oude pastorij (foto 1) en later op het Laar (foto 2). waarin de aandachtige bloglezers de nieuwe pastorij herkennen.
Dank zij de groothoektechniek ziet men ook de huidige bibliotheek Vredegerecht midden rechts op de achtergrond.

De parochiebibliotheek werd door de Stad Antwerpen overgenomen op 8 oktober 1990, eerder - op 28 februari 1990 - was Bib Vredegerecht al plechtig geopend als uitleenpost 15.

Foto's: Erwin
Info: Jaarverslag 1990 Stad Antwerpen Openbare Bibliotheken

Nieuw/new

Nieuws uit horeca-land. Café De Markt (hoek General Eisenhowerlei/Kattenberg) was een tijdje vanwege onduidelijke omstandigheden gesloten, maar is nu weer open. Onder een nieuwe naam: De Nieuwe Fagus. Geen idee waar dat op slaat. Fagus = de botanische naam van een geslacht van loofbomen, volgens het woordenboek. Was er dan een Oude Fagus, vraag ik mij af. En waarom. Héél vroeger heette het trouwens Maison Mexique.

Ook café de Koxvrienden aan het Koxplein heeft na lange tijd een doorstart. The New Kox, heet het tegenwoordig. Maar volgens mij heette het in zijn laatste fase eigenlijk ook al zo. Oude wijn/nieuwe zakken?