Ostentoon

Alfred Ost (1884-1945) was dan misschien wel geen échte Borgerhoutenaar, dan toch in ieder geval wel een Beroemde Niet-Echte Borgerhoutenaar.

De liefhebber van zijn kunsten wordt een buitenkansje aangeboden. Zoals u uiteraard weet verbleef Ost in de Tweede Wereldoorlog in het Xaveriuscollege in Borgerhout, en daar werkte hij van juni 1941 tot januari 1944 aan enorme houtskooltekeningen die het gelijkvloers van het college zo ongeveer helemaal vullen. Indrukwekkend om te zien.

Er wordt in het Xaveriuscollege een Alfred Ost-rondleiding georganiseerd op zaterdag 28 april (14.00 uur) en 8 september (10.00 uur). Uw gids is Ivo Vermeiren, jarenlang de archivaris van het Xaveriuscollege. Groepen van 10 tot 25 personen kunnen de gids ook op een ander moment boeken. Zeker gaan zien, want het is echt de moeite waard.

Inschrijven via adjunct@xaveriuscollege.be

Bovenste plaatje: portret van Alfred Ost door een mij onbekende tekenaar (collectie Frank Cavens), onderste foto Xaveriuscollege omstreeks 1980, uit Bouwen door de eeuwen heen, deel 3nd (1992).

Ost keep the raft lean

Ongeveer drie weken geleden was ik in Gardibou in de Florastraat (kijk maar) en de foto's hierboven zijn van daar. De kunstenaar Pol Matthé woont er, en van 2 april tot 12 juni heeft hij een tentoonstelling in Hoogstraten.

(knippen/plakken van een website:) "Ost keep the raft lean, een linkshandige tocht van Pol Matthé met Alfred Ost: carte blanche in het Stedelijk Museum Hoogstraten voor Pol Matthé, een jonge kunstenaar die oorspronkelijk uit Wortel komt en nu in Borgerhout woont.

Het museum beheert de collectie tekeningen en prenten van de kunstenaar Alfred Ost (1884-1945) die regelmatig in Hoogstraten verbleef en vanaf 1919 in Borgerhout ging wonen. Pol Matthé laat zich door het werk en het leven van deze kunstenaar inspireren voor zijn eigen tentoonstelling."

Als u Hoogstraten te gewoon vindt kunt u later in het jaar mischien afreizen naar de Biënnale van Venetië, want daar is dan ook werk van zijn hand te zien. (bonusklik: website Pol Matthé)

Foto's: Jos Matthé

Op uwe vereerende aanwezigheid rekenende

Hector Ost, onderpastoor van de parochie van de Heilige Familie, ontwierp in 1922 een votief krans ter ere van Onze Lieve Vrouw. Toen hij om een plakkaat voor de wijdingsplechtigheid verlegen zat, sprak hij zijn broer Alfred Ost aan. Het resultaat ziet u op het bovenste plaatje.

Daaronder een persoonlijke uitnodiging voor het evenement. Denk eraan: vereeniging op Coxplein (113/4 ure), dinsdag 15 Augusti 1922.

Bovenste plaatje: De affiches van Alfred Ost (1995), onderste: collectie Hendrik Roelandt

Gemeentefeesten anno 1922

Een fraai affiche van de Borgerhoutse gemeentefeesten van 1922. Naast de Reuzenommegang kon het publiek die week o.a. ook naar een Prachtig Concerto, of naar de Groote Velokoers.

Bovenaan zijn de vier Reuzen afgebeeld. Bij de Reuzenstoet van dit jaar - 18 september - zijn er maar drie want er is er nog altijd een gekwetst. Die wordt vervangen door Karel De Preter, waarvan wij dachten dat die allang dood was. De Reuzen roepen blijkbaar bijzondere krachten op.

Kunstkenners hebben natuurlijk allang gezien dat de illustratie op het affiche van de hand van Alfred Ost is. Die afbeelding werd later nog eens gebruikt, voor het boekje Groeten uit Borgerhout (een titel die overigens ook vaker gebruikt is).

Meer affichewerk van Ost hier en hier.

Uit: De affiches van Alfred Ost (1995)

Congres voor opvoedkunde en vakonderwijs

Dat Borgerhout een gemeente was/is van scholen zagen we hier al eerder. Een gedroomde plaats dus om een congres voor opvoedkunde en vakonderwijs te organiseren. In september 1923 moeten leraarskamers dan ook bestookt zijn met deze propaganda (toen heette reclame nog zo) voor het congres met als motto "eenheid in de school". Van diversiteit op de schoolbanken was op dat moment duidelijk nog even geen sprake.

Voor het design van de affiche kwam Alfred Ost in beeld, u weet nog wel, de man van de andere affiches en de gang in het Xavieriuscollege. Ost maakte er een symmetrische compositie van met leraressen en leerlingen en centraal het districtshuis van Borgerhout maar dan net iets anders. Het wapenschild wordt subtiel verwerkt in de overgebleven ruimte.

Met eenheidsschool werd toen naar alle waarschijnlijkheid niet bedoeld "de opheffing van de netten" als wel "gemeenschappelijk onderwijs tot een bepaalde leeftijd en dan een vak leren".

Uit het boekje "De affiches van Alfred Ost, een voorsmaakje"

Voormalig collectie districtshuis, nu in handen van de redactie

Als ze me missen

Nationalistische propaganda wordt over het algemeen gekenmerkt door een massa mensen die allemaal hetzelfde doen. Dissonante stemmen - of andere afwijkelingen die om het hoekje stonden te pissen toen God de gave der kortzichtigheid uitdeelde - ontbreken.

Het kan wel fraaie affichekunst opleveren. Zoals deze van Alfred Ost, een hulde aan de 100e verjaring van het boek 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, gevierd op het Moorkensplein. Het districtshuis is op de achtergrond te zien.

Het is een affiche uit 1938 mag ik aannemen, omdat het genoemde boek in 1838 verscheen. Zingende leerlingen van de Borgerhoutse gemeentescholen (1.100 in getal!) huldigen de Vlaamse schrijver.

Ik was er niet bij. Ik moest pissen.

Plaatje uit het boekje "De affiches van Alfred Ost" (1995)

Gemeentefeesten Anno 1936

We hadden het eerder al over de kunstenaars die onze wijk met hun aanwezigheid kleuren en kleurden. Ook Alfred Ost was één van hen. Hij vestigde zich na de Eerste Wereldoorlog in Borgerhout. We kwamen hem hier eerder tegen omdat hij onder meer de houtskooltekeningen in de centrale gang van het Xaveriuscollege aan de Collegelaan op zijn naam heeft staan.

Voor de Eerste Wereldoorlog, en dus voordat hij in Borgerhout verbleef, tekende hij veel kermissen, dieren en bedevaarten. Die vrijheid-blijheid verloor hij echter grotendeels tijdens de oorlog wanneer hij in Nederland voor noodlijdenden en krijgsgevangenen zorgde.

In 1936 schoof hij die tristesse even aan de kant en herhaalde zijn thema’s van voor de oorlog voor deze affiche ter gelegenheid van de Borgerhoutse Gemeentefeesten. Op de affiche beeldde hij de stoet af die op die dag uitging. De man rechts op de affiche geeft aan wat er zo nog op het programma stond: “Die edele zegkunst”. Op de achtergrond zie je het gemeentehuis (nu districtshuis) van Borgerhout.

Affiche en informatie: Waar is de tijd, nr 33, 1999. collectie André Decommere
Aanvullende informatie: Alfred Ost op wikipedia.org

Ost

Alfred Ost is hier al zo vaak de revue gepasseerd dat deze blog al evengoed de Alfred Ostblog zou kunnen heten. Maar wat hier nog niet officieel verkondigd werd, is dat een Borgerhoutse straat naar deze kunstschilder werd vernoemd. De straat was weliswaar in een eerdere bijlage geslopen, maar het leverde geen vermelding in de stratenlijst op.  Zie hier.(Gesmoorde vloek van de hoofdredacteur: "Godsamme! Vergeten! Zullen we die maar gauw effe op de lijst pleuren")

De Alfred Oststraat werd aangelegd in 1965 en heeft aan de ene zijde sociale eengezinswoningen van de maatschappij De Ideale Woning. Deze maatschappij werd hier al eens voorgesteld, toen we het over de Jozef Libertstraat hadden. Aan de andere zijde staan private appartementsgebouwen.

De eengezinswoningen kregen onlangs een nieuwe dakbedekking. Zoals ook de woningen van De Ideale Woning in de straten rondom. Vijf jaar geleden hadden ze al een nieuwe verwarmingsketel gekregen. En ook de ramen in de woonkamers hebben dubbele beglazing. In een volgend stadium krijgen ook de ramen van de slaapkamers dubbele beglazing. Volgens De Ideale Woning passen de werken in het actieplan Renovatie 2020 van de Vlaamse overheid. De bedoeling is om tegen 2020 geen energieverslindende woningen meer te hebben.

Monumentaal Borgerhout (8)

Het Xaveriuscollege bepaalde zowel de naam als het straatbeeld van de Collegelaan. Het college palmt met zijn schoolgebouwen, kerk en ruime speelplaatsen een volledig bouwblok in.

Het massieve bakstenen schoolgebouw werd in 1938 gebouwd naar ontwerp van architect Jules Taeymans. Het meest indrukwekkende aan de school is de eigenaardige reeks muurtekeningen in houtskool. De gigantische tekeningen werden gemaakt door Alfred Ost, een kunstenaar die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het college kost en inwoon zocht. Van juni 1941 tot januari 1944 werkte hij aan een stuk door aan zijn grote, wilde houtskooltekeningen die de centrale gang op het gelijkvloers volledig vullen.

Het contrast met het strakke, sobere interieur van de Xaveriuskerk kan niet groter zijn. De bekende architect Paul Felix ontwierp het moderne bedehuis in 1963-1965. Beton en baksteen krijgen hier sfeer door de juiste lichtinval: "Gods woord is licht", nietwaar.

(Foto´s van de tekeningen van Ost vond ik op internet. De minifoto van het interieur van de kerk zit in de on-line fototheek van het KIK.)

Twice upon a time

In de Jozef Posenaerstraat hangen twee panelen met stukjes Borgerhoutse geschiedenis naast elkaar. Links een afbeelding met een detail van een tekening van Alfred Ost, om precies te zijn een detail van het wandenvullende werk van zijn hand dat nog altijd in het Xaveriuscollege te bewonderen is.

 

Daarnaast foto's van de eerste jaren van dat college en de omliggende buurt. Het eerstgenoemde paneel is opgehangen in het kader van het Reuzenjaar, het tweede ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van het college, vorig jaar.

 

Wat mij betreft mogen ze allebei nog lang blijven hangen. Ik kan dat wel waarderen, een beetje aandacht voor vroeger.

(P) Ostkaart

De Reuzekes die Alfred Ost tekende voor de Gemeentefeesten van 1922 zijn later nog vaak van stal gehaald. Voor een boekje bijvoorbeeld, of voor een ansichtkaart zoals hierboven. Uitgegeven ter gelegenheid van 250 jaar Reuzekes in 1962.

Ter gelegenheid van het Reuzenjaar 2011/2012 bij deze nog eens gerecycleerd.

Beroemde inwijkeling

Strikt genomen was Alfred Ost geen Borgerhoutenaar, laat staan een beroemde. Een inwijkeling zoals er hier wel meer zijn. Maar hij heeft in Borgerhout genoeg sporen nagelaten om hem bij te zetten in de Galerij der Groten (plaatjes: een, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven). Voor een korte biografie verwijs ik naar zijn Wiki.

Op het bovenste plaatje de kunstenaar in leven, het onderste nadat hij godvruchtig in de Heer ontslapen was.

Uit de collectie van Frank Cavens

Levenskracht voor onze schooljeugd

Vandaag was de laatste schooldag. Vanaf nu twee maanden vakantie. Tijd voor een 'Optocht der schooljeugd van Borgerhout', een pentekening van Alfred Ost uit 1927. Op de achtergrond het districtshuis. D.w.z. dat de stoet zich bevindt in de Eliaertsstraat.

Fijne vakantie allemaal!

uit Borgerhout 1889-1989.

In memoriam

De familie Ost kennen we al van broer Alfred, de schilder van onder meer een muur in het Xaveriuscollege. De vermoedelijke* broer was vanaf begin 20ste eeuw onderpastoor in de Kerk van de Heilige Familie aan het Koxplein. In 1961 stierf hij in Mortsel. Dat is vandaag 17.757 dagen geleden, een reden te meer om hem even te herdenken. Hierboven zien we zijn bidprentje.

*Het vermoeden wordt hier niet alleen gevoed door de familienaam maar ook door de geboorteplaats en de stijl van de tekening.

Uit de collectie van Mark Bauwens